Leku-izenak

Aiaraldea - Lekuak - EODA

Aiaraldea (-a) (Kuadrilla)

Entitatea:
Antolakuntza/Eskualdea
Arautzea:
batzordearen beraren arautze proposamena 
Non: Araba
Kokalekuak:
  • ayala - (0932, 0939) OV.14.20 , I, 561 (OV, 14)
    (...)
    0932, 0939 Ayala (TP 561)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1025) OV.05 , 621
    (...)
    1257 Ayala (LG 621)
    (...)

    Zer: Ibarra, eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aialha - (1025) OV.05 , 621
    (...)
    1025 Aialha (LG 621)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aialam - (1068 [1936]) IRI.LVATM , 24. par., 29. or.
    (...)
    Carranza se registra en 1068, volviendo a aparecer Somorrostro, en cuyo año Sancho II de Castilla, en privilegio otorgado al obispo de Oca, Simeón, le concede que sus. rebaños puedan pastar en: et in Karrança -en la edición del texto falta la cedilla, es decir, ç-, et usque ad Somrostro et in omnibus montibus de Transmera, volviendo a mencionar Somrostro al señalar los límites del obispado: et de Somrostro per Aialam et Bilibium et Graion et..., tratándose de un documento publicado por L. Serrano, El Obispado de Burgos y Cast. prim., t. III, doc. 10, pp. 31-32, (86. oharra, 94. or.: Don Luciano Serrano, O.S.B., El Obispado de Burgos y Castilla primitiva, desde el siglo V al XIII, tomo III, Madrid 1936, tomo I y II, 1935)
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • ayala - (1095 [1930]) IRI.LVATM , 16. par., 21. or.
    (...)
    En otro [documento de San Millán] de 1095, nº 283: Ego igitur Petrus, gratia Dei Naiarensis episcopus, ad consecrationem ecclesie S. Petri de Flaudio (66. oharra, 92. or.: Llorente: Flabio, nº 80, sin duda por error, pues se trata del actual Llodio, Alava),... ego Petrus episcopus feci conventionem cum potestatibus et militibus, rusticis et mulieribus de Ayala [...] Et istos monasterios de Ayala supra nominatos dederunt ab episcopo singulos boves de viginti [...] Et si episcopus voluerit concilium tenere cum abbate (78. oharra, 93. or.: Llorente: abbates en plural, que es más normal) de Ayala
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • ayala, rui perez de - (1229/03/05 [1785]) ITUR.HGV , 354. or. [Dok. Urd.]
    (...)
    [Gasteizen, Urduñako forua berresten]
    (...)

    Zer: Antroponimoa
    Non: Urduña [Aiara]
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala, fernan perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 402. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    como yo el conde Fernan Perez de Ayala, et en nombre de Pero Lopez mi fijo legitimo, et heredero de mi estado
    (...)

    Zer: Kondea
    Non: Aiara
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala, sancho perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 403. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    et por el alma de Sancho Perez de Ayala mi hermano que esta ende enterrado en la dicha Eglesia [Santa María de Burceña] con otros de mi casa, et linage
    (...)

    Zer: Kondearen anaia
    Non: Burtzeña [Aiara]
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala, fernan perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 404. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    con el dicho Señor Conde Fernan Perez de Ayala et su fijo Pero Lopez et ante mi el Escribano Sancho de Tapia
    (...)

    Zer: Kondea
    Non: Aiara
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala - (1373) LOT.AY , 147
    (...)
    1373 Ayala (LO 147)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1454) FDMPV.052 , 32
    (...)
    1454 Ayala (OrdI 32)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1471-1475) IRI.LVATM , 4. par., 6. or.
    (...)
    El mismo autor [Lope García de Salazar, Bienandanzas e fortunas] en relación con el valle de Ayala, zona contigua en Alava, dice: "E el Rey dixo pues ayala, e por esto ovo nombre Ayala, e llamose Conde don Vela Señor de Ayala, e poblada aquella tierra de vascos e de latinados...", t. IV, fol. 14 y p. 36, debiéndose tener en cuenta que ayala, imperativo del verbo haber, constituye una etimología fantasiosa del topónimo, pero vascos y latinados hace indiscutiblemente referencia a hablantes de vascuence y de romance, por lo que, a juzgar por el texto, acaso se podría pensar que también era así en la época en que el mismo se escribía
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • ayala - (1471-1476) LGS.BF , 266
    (...)
    1471-76 Ayala (BF 266)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aiala - (1495) ITU.VENC , 270
    (...)
    1495 Aiala (Itur 270)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1527) LOT.AY , 501
    (...)
    1527 Ayala (LO 501)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1569) LOT.AY , 170
    (...)
    1569 Ayala (LO 170)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1798) LAND.HCPA , I, 89
    (...)
    1798 Ayala (LD 89)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1802) DRAH , I, 135
    (...)
    3.ª quadr. de las 6 en que se divide la pr. de Álava, y comprehende las hermandades siguientes. AYALA. ARRASTARIA. ARCINIEGA. URCABUSTAIZ. LLODIO. M.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: DRAH

  • ayala - (1802) DRAH , I, 135-136
    (...)
    vic. del ob. de Calahorra en la pr. de Álava, comprehende los pueblos siguientes. RESPALDIZA. LUXO. MURGA. ERBI. ECHAGOYEN. RETES DE LLANTENO. AMURRIO. OLAVEZAR. AÑEZ. LARRIMBE. LEXARZO. LEZAMA. SALMANTON. ASTOBIZA. QUEJANA. LECAMAÑA. MENOYO. BARAMBIO. OCECA. LUYANDO. MAROÑO. SARACHO. MADARIA. IZORIA. AGUÍNAGA. BEOTEGUI. ZUAZA. MENAGARAY. Confina por e. con los montes de Altube, y pueblos de Sarria y Marquina de la herm. de Zuya,y vic. de Quartango; por s. con el valle de Angulo y. Orduña; por o. con Costera y Llanteno, de la herm. de Ayala y vic. de Tudela; y por n. con Santa Coloma y Campijo, de esta misma herm. y vic., que es del ob. de Santander, cuya jurisdiccion se corta por el rio que baxa de Angulo, perteneciendo su parte oriental al de Calahorra, y con Luyando y Oquendo del valle de Ayala y vic. de Orozco. Comprehende 1232 vecinos con 29 parroquias servidas por 46 beneficiados, ademas de los 2 religiosos del monasterio de S.Millan, que gobiernan sus iglesias de Añez y Madaria, nullius diocesis, y otro religioso de santo Domingo con 2 compañeros, que hace oficio de cura en Quejana, y 2 capellanes puestos por el conde de Ayala en Oceca y Menoyo. El lugar de Respaldiza, distante 8 leguas de Vitoria, es donde celebra el clero sus juntas, por cuya razon se contempla centro de la vicaría. Presentan sus beneficios diferentes patronos: el conde de Ayala los de Llanteno, Murga, Respaldiza, Menagaray, Zuaza, Lecamaña, Beotegui, Retes de Llanteno, Menoyo y Oceca, y como tal lleva tambien parte de sus frutos. En Barambio, Amurrio, y su anexo Echagoyen, Olavezar, Luyando y Erbi presentan los mismos cabildos, y lleva tambien parte de sus frutos el dicho conde. En Luxo, Salmanton, Mároño y Aguínaga presenta el obispo de Calahorra. En Añez y Madaria sirven los religiosos de S. Millan á presentacion de aquel monasterio. En Saracho pone capellan el convento de religiosas dominicas de Quejana. M.
    (...)

    Zer: Bikarierria
    Non: Araba
    Jatorria: DRAH

  • ayala - (1829 [1557, 1569-1625]) CENS.CAST.XVI , Ap. 120a, 362
    (...)
    AYALA // Luyando // Oquendo // Respaldiza // Amurrio // Barambio // Izoria // Larrimbe // Astobiza // Lezama // Saracho // Aguinaga // Llanteno // Añez // Lecamaña // Echagoyen // Sojo // Erbi // Legarzo [sic; -j-] // Beostegui [sic; Beotegui] // Mendieta // Costera // Sta. Coloma // Lujo // Sanmancon [sic; -ton] // Madaria // Retes // Olabeza [sic; -zar] // Maroño // Menagaray // Quejana // Menoyo // Oceca // Murga / [Vecindario:] 1497 [...] se hicieron nuevas investigaciones en Simancas, y habiéndose hallado las averiguaciones de varias iglesias y anteiglesias hechas de Real orden en los años de 1569, 1616, 1618 y 1625, se copian á continuacion para poder hacer la computacion conveniente [...] En las mismas averiguaciones se dice que en el expresado Señorío hay setenta y dos anteiglesias de á ciento, doscientos y trescientos vecinos en espacio de dos y tres leguas cada una, y ademas veinte y una villas y una ciudad, sin los valles de Ayala y Orozco que tienen una multitud de iglesias
    (...)

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: CENS.CAST.XVI

  • ayala - (1892) MEND.AY , 2
    (...)
    1892 Ayala (MD 2)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1931) ESC.ARC , 5
    (...)
    1931 Ayala (EE 5)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala: aiara - (1974) TXILL.EHLI , 166 B

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: TXILL.EHLI

  • comarca cantábrico alavesa - (1974) LIZ.LUR , 38. or.
    (...)
    Aiala eskualde honek (Diputazioak comarca cantábrico alavesa deitzen duenaz) 364,85 km- eta 26.699 bizilagun ditu, hiriburu bezala Amurrio duelarik; baina herririk handiena Laudio da, industria ugarirekin
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Bizkaia
    Jatorria: LIZ.LUR

  • aiala - (1974) LIZ.LUR , 24 (mapa), 38. or.
    (...)
    Aiala-ko lurra da lehena. Erdi Haroko Kejaako Kantzilerraren eta honen ondorengoen feudal indarrez, bere herrialde naturaletik -Kantabriko aldekotik, alegia- aparte gelditua. XVIII. menderarte, Orozkoko harana ere jauntxo haren ondorengoen eskuetan egon zen. // Aiala, XVI. mendean, Arabako zazpi taldeetako, cuadrilla-tako, bat bihurtu zen, "hermandad" edo anaiarte herrixka hauekin: Laudio, Arrastararia harana, Artzeniegako hiria, Amurrio, Lezama, Llanteno, Axpe (Sopeña) Arrespalditza herriburu zuena, Okendo eta Urkabustaiz. Azkenengo hau ez zen lehendabizi Aiala izan, X. mendetik Arabako bezala agertzen baita; eta orain Diputazioak egin duen eskualdekatzean ere, Gorbealdekoan sartu du. // Aiala eskualde honek (Diputazioak comarca cantábrico alavesa deitzen duenaz) 364,85 km- eta 26.699 bizilagun ditu, hiriburu bezala Amurrio duelarik; baina herririk handiena Laudio da, industria ugarirekin. Eskualde guztian ehun bat ola eta lantegi daude; eta, Bilboren hurbiltasunagatik eta Arabako ekonomi kontzertuari esker, industria ugaritzen ari da. // Aialaz mintzatuz gero, ezin ditugu ahantzi honen Saraube izeneko batzar lekua, Jesus Galindezek hainbeste aldiz aipatua, ez eta ere, euskeraren aldetik, Jose Paulo UIlibarri aialar seme jatorra, ikastola eta hizkuntzaren ofizialtasunaren argitzaile eta iratzartzaile Iehenenetakoa
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: LIZ.LUR

  • aialaldea[ren] - (1974) LIZ.LUR , 15. or.
    (...)
    Autrigoinak: Bilboko bokaletik Ason hibairarte; beraz, gaurko Santanderko probintziaren zati bat, Castro Urdializ-tik Kolindresera bitartekoa; Enkartazioak; Mena harana eta Arabaren Mendebalaldea, Gobia eskualdea eta Aialaldearen zati dexente, Tudela deritzana
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: LIZ.LUR

  • tierra de ayala: aiara (aiarar) - (1976) E.EUS.LIZ.KN , Euskera, XXI (1976, 1), 305. or.
    (...)
    Kodea: 1.2.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: E.EUS.LIZ.KN

  • ayala / aiara - (1989/09/25) OB.AG , 3.1
    (...)
    Onomastika batzordeak Iruñean izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • aiara - (1994/03/18) OB.AG , 1.3.1
    (...)
    Onomastika batzordeak Bilbon izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • ayala: aiara - (1994/05/20) OB.AG , 1.2.1
    (...)
    Onomastika batzordeak Bilbon izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Osasun zonaldea
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • aiara (gazt. ayala) - (2001) OR.AIAR , 161-162, 181. or.
    (...)
    Eskualdeari izena eman dion udalerri honek herrixka nahiko hartzen ditu. Lurraldean bazeuden aspaldi euskaldunak eta erromantzedunak (Irigoien 1997:376). Lekukotasunen ataletan bildu diren herriaren izen guztiak gaztelaniazkoak bide dira, eukarazko aldaeraren ordezkari bat bada, XVI. mendekoa, Esteban Garibai arrasatear historialariarena: “se llamó Ayara en la lengua Bascongada de la mesma tierra, y oy en día se llama en ella de la mesma manera, y por corrupción dicen en la castellana Ayala“(BarII 404). Lekukotasunen urritasuna, dena den, ez da arraroa, testuetako hizkuntza erdara zenez, erdarazko aldaerak idazten baitziren. Dena den, lurralde honetako euskal toponimoetan badaude erdal aldaera duten bi leku izen: Amurrioko Ayalabaso (BarII 91) eta Salbantoneko Ayalaran (BarII 196). // Alde batera uzten dira etimologia aurrezientifikoak, Lope García de Salazarrena kasu: “E el Rey dixo pues ayala, e por esto ovo nombre Ayala” [5. oin oharra: Eskualde honetako Salbada mendizerrarentzat ere antzeko azalpena eman izan da, salvar aditzaren partizipioaren bidez] (Irigoien 1997: 376). Izen iluna da, J. C. Barojak lotu zuen ai hitzarekin, ‘aldapa, aldats’ esanahiduna (1980: 250). Bukaerako alternantzia antzekoa dute Arabako beste bi toponimo ezagunek: Erdi Aroko Birgara, egungo Vírgala (cf. Gipuzkoako Bergara) eta antzinako Gebala, egun Gebara (Baroja 1980: 243). Azken hauek indoeuropar etimologia dute baina aztergai duguna zalantzazkoa den sail batean sar liteke: -*(h)ara atzizkia omen dutenenean. Hauetan toponimoaren osagai nagusia den izena euskarazkoa bada: 1025. urteko Larrahara, egun Larrara (Baroja 1980: 178), 1025eko Haiztara (aip. lib. 174) eta 1076ko Liçarrara, egungo Lizarra (Michelena 1987: 108). Agian talde ustezko honetan Aiara (*ai-+-(h)ara) ere sar genezake. // Aurrekoa segurua ez bada, zalantza gehiagorekin beste lotura bat aurkeztu daiteke, Eslabako Aiareta (6.- Salaberri 70, 664) leku izenarekin. Azaleko analisiaren arabera, Aiara + -eta egitura asmatzen da; edo, bestalde, Aioro-Aiora pertsona izenez eratua da. Hau, eta lehenago idatzia, kontu handienarekin hartu behar dira, izen honentzako etimologia betegarririk oraingoz ez dago [...] Ondorioak // Lan honetan toponimo ugari aztertu dira, batzuk etimologia argikoak, beste hainbeste ez. Hemen jatorri iluntzat aurkeztu direnentzat etimologia egokia izan dezakete, aurkitzea falta delarik. Gainera, ez da ahaztu behar ziurtasun mailak daudela, eta zenbait leku izenekin inolako arazorik ez dagoen bitartean, beste askorekin ziurtasuna ez dela erabatekoa, jatorria eta bilakaera guztiz zehaztea beharrezkoa baita. Hala ere, ondorio batzuk aurkeztu daitezke, toponimoen izaeraz eta jatorriaz. [...] // Multzo bat geratu da, zein taldetan sartzeko arazoak daudela: Aiara, Aloria, Artomaña, Lekamaña, Menoio, Murga, Obaldia eta Ozeka. Hauetarako hurbilketa zenbait proposatu dira, batzuetan litekeen etimologia ere bai, baina alor honetan duda da nagusi
    (...)

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Aiaraldea
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala v. aiara - (2001) OR.AIAR , 165. or.

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Aiaraldea
    Jatorria: OR.AIAR

  • aiaraldea (-a) - (2005/05/19) OB.AG , 2.1
    (...)
    Onomastika batzordeak Donostian izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • Aiaraldea (-a) - (2006) ARAUA.150 , Euskera, LI (2006, 2), 1099. or.
    (...)
    Aiaraldea (-a) . Lurralde historikoa izendatzeko erdarazko Tierra de Ayala izenaren euskal kidea Aiarerria (-a) da eta adiera horretan erabil daiteke, 143. arauan erabakitakoaren ildotik. Gogoratu behar da Aiaraldea izenaren bukaerako –a artikulua dela. Hortaz, eskualdearen izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Aiaraldea, Aiaraldearekin, Aiaraldean..., baina Aiaraldeko, Aiaraldetik, Aiaraldera... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Aiaralde maitea, Aiaralde osoan, Gure Aiaralde hau…
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: ARAUA.150

  • aiaraldea, -a - (2006/03/24) OB.AG , 1.0
    (...)
    Onomastika batzordeak Ziordian izandako bileran onartutako izena. // Oharra: Lurralde historikoa izendatzeko erdaraz erabili den Tierra de Ayala izenaren euskal kidea Aiarerria (-a) da eta erabilera horretan erabil daiteke, 143. arauan erabakitakoaren ildotik. // Gogoratu behar da Aiaraldea izenaren bukaerako –a artikulua dela. Hortaz, udalaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Aiaraldea, Aiaraldearekin, Aiaraldean..., baina Aiaraldeko, Aiaraldetik, Aiaraldera... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Aiaralde maitea, Aiaralde osoan, Gure Aiaralde hau...
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • aiaraldea - (2013) IZ.03 , 29. or.
    (...)
    Aiaraldea (egungo Aiarako kuadrilla). Arabako lurralde historikoko udalerriak elkartzeko udalaz gaineko administrazio-erakundeetako bat da, kuadrillak 1986/63 Foru Arauaren aplikazioaren ondorio zuzenez sortu baitziren. Honako udalerri hauez osatua dago: Aiara, Amurrio, Artziniega, Laudio eta Okondo. Izen horren azpian Aiarerrikoak inoiz izan ez diren Artziniega edo Laudio egoteak oztopo bat baino gehiago sortu du, baita zenbait errezelo ekarri ere. Horregatik, homonimia honen ondoriozko deserosotasuna eta desadostasunak saihestu nahian, azkenaldian Aiaraldea euskal izena erabiltzen hasi da, orokorragoa eta egokiagoa dena eta Euskaltzaindiko Onomastika batzordeak 2005ean onartu zuena. Horren bidez, irtenbide errazik ez duen arazo honi nolabaiteko erantzuna eman nahi izan zaio
    (...)

    Zer: Eskualdea (kuadrilla)
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.03

 

  • Aiarako kuadrilla (alonimoa)
  • Cuadrilla de Ayala / Aiarako eskualdea (ofiziala)
  • Cuadrilla de Ayala (gaztelania)
UTM:
ETRS89 30T X.495267 Y.4762283
Koordenatuak:
Lon.3º3'24"W - Lat.43º0'51"N

Kartografia:

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako Atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Conde Oliveto, 2. 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper