Leku-izenak

Ezporogi - Lekuak - EODA

Ezporogi (Udalerria)

Entitatea:
Antolakuntza/Udalerria
Herritarra:
ezporogiar 
Arautzea:
Euskaltzaindiaren araua 
Non: Oibar
  • ezporogui, ezporoguy - (1059) MD.DMLEIRE , N.60

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EUS.NHI

  • ezporogui, ezporoguy - (1268) FEL.CEINA , N.228

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EUS.NHI

  • esperegui - (1280) RIS.RDH , F.75

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EUS.NHI

  • miguel periz d'ezprogui - (1366) CAR.PNAXIV , 492 B (D.b dok. [AGN, sign. gb.], 52v B)

    Zer: Zergadun kaparea
    Non: Zare
    Jatorria: CAR.PNAXIV

  • ezporogui, ezporoguy - (1366) CAR.PNAXIV , 490

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EUS.NHI

  • ezproguy - (1366) CAR.PNAXIV , 490 B (D.b dok. [AGN, sign. gb.], 51r B)
    (...)
    EZPROGUY [...] Summa: VI fuegos [fidalgos]
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Nafarroa
    Jatorria: CAR.PNAXIV

  • ezporogui (ezprogui) - (1534 [1967]) NAN.C , N.530, F.3 [ID.PDNA, 309. or.]
    (...)
    Aibar, Cáseda, Gallipienzo, Sada, Lerga, Eslava, Ayesa, Rocafort (Rocaforte; [)], Leache, Ezporogui (Ezprogui) y Moriones
    (...)

    Zer: Biztanledun lekua
    Non: Oibar harana
    Jatorria: ID.PDNA

  • espioguy - (1587) LEK.ENAV , 133 B
    (...)
    Obispado de Pamplona [pueblos] bascongados.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: LEK.ENAV

  • ezporogui - (1669) ELBA.IRU , 1257. kart. 13. zkia.
    (...)
    Don Lope Garcia de moriones abbad que fue de los lugares de ezporogui y moriones
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: OV.11

  • ezprogui - (1802) DRAH , I, 278
    (...)
    l. del valle de Aibar, del 1.º part. de la mer. de Sangüesa, arcip. de Val de Aibar, ob. de Pamplona, r. do Navarra. Esta colocado en sitio pendiente mirando al n. á la derecha del rio Aragon, en cuyo curso hay un molino harinero; y por el s. le domina una altura que tiene su origen en la montaña que cierra el valle. Esta al o. de la villa de Aibar, de la qual dista 3 quartos de hora. Por n. e. y o. es terreno llano, y produce vino, trigo y aceyte. La poblacion consiste en 3 casas utiles y una arruinada con 25 personas qua se gobiernan por un diputado nombrado por el que acaba de serlo, y por los regidores del pueblo elegidos entre sus vecinos. La iglesia, dedicada a S. Juan Evangelista, esta servida por un cura parroco con titulo de abad. A.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: DRAH

  • ezporogui - (1829 [1587]) CENS.CAST.XVI , Ap. 309b
    (...)
    Ezporogui / [VECINOS:] 5 / [PILAS:] 1
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Oibar ibarra
    Jatorria: CENS.CAST.XVI

  • ezporogi, ezprogui - (1961) ETX.URI , 218. or.
    (...)
    Euskera aspaldidanik galdua dagoen lurraldetan ere, ba-dira makiñatxo bat uri, izen ofiziala erderazkoa izanarren, euskerazko izen ederrak dituztenak. Esaterako: [...] Ezporogi = Ezprogui;
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Nafarroa
    Jatorria: ETX.URI

  • ezprogui: ezporogi - (1974) TXILL.EHLI , 170 A

    Zer:
    Non:
    Jatorria: TXILL.EHLI

  • ezporogi[k] - (1974) LIZ.LUR , 49. or.
    (...)
    65 udal eta hogeitabi haran ditu merinalde honek [Zangozakoaz ari da], eta joan den menderarte lau alderditan zeuden elkarturik. Labur bederen, ikus ditzagun banan banan. // Aibar, Urraul Garaia, Urraul Behea, Romanzado, Liedena eta Nabaskoize ziren lehen alderdiko haranak. Aibar haranekoak udal herri hauek dira: Aibar, Kaseda, Eslaba, Gallipentzu, Xabier, Leatxe, Lerga, Irunberri (Lumbier), eta Sada; Ezporogik bere barrutian beste sei herrixka ditu. Urraul Garaia (Parditxerria ere deitua), Urraul Behea eta Romanzado udal bakarrekoak dira. Nabaskoiz bikoa eta Liedena herri bakarreko harana da
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Nafarroa
    Jatorria: LIZ.LUR

  • ezprogui: ezporogi (ezporogiar) - (1978) E.EUS.UD , Euskera, XXIII (1978, 1), 323. or.

    Zer:
    Non:
    Jatorria: E.EUS.UD

  • ezprogui: ezporogi (ezporogiar) - (1979) E.UDAL , 28

    Zer:
    Non:
    Jatorria: E.UDAL

  • ezporogi (ez ezprogi) - (1989/05/08) OB.AG , 11.d
    (...)
    Onomastika batzordeak Iruñean izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Nafarroa
    Jatorria: OB.AG

  • ezprogui: ezporogi - (1990) EUS.NHI , 1030000 P.240

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EUS.NHI

  • ezprogui - (1993/10/06) NAO.NA.2000 , 122. zkia., 103
    (...)
    DECRETO FORAL 253/1993, de 6 de septiembre, sobre la composición y denominaciones de la zonificación “Navarra 2000”
    (...)

    Zer:
    Non: Nafarroa
    Jatorria: NAO.NA.2000

  • ezporogiko euskara - (1994) OV.11 , 1020-1023
    (...)
    1-Fonetika-fonologia maila: 1.1-Bokalak: 1.1.1-Hersketa: -o > -u dugu erdaratikako txipu-n. -o- > u- gertatu bide da behin hitz hasieran: okaran > ukaran (Ucaranduya, 1591). Honelako hersketak frankotan azaltzen dira han hemenka toponimian, silaba trabatuan gehienetan. 1.1.2-Elkartuaren azken bokala: Apofonia dugu Erlategitxar toponimoan. 1.2-Diptongo eta hiatoak: -Diptongo hauek genituen: [jo] (Sariogunea) eta [we] (?) (Azpilkueta). 1.3-Bukaerak: -*one > oe > oi > jo dugu sario izenean, alegia, *Sar(e)one > saroe > saroi > sario ([sárjo] seguruenera). 1.4-Bokal batze, erortze, eta garatzea: 1.4.1-Bokal bategitea: -aa- > -a-: Açequialdea (1591); Balsaldea (1681. Cf. Balsa arana, 1591n), Mugarana. -ae- edo -oe- > -e-: Baserreca (1649az geroztik). 1.5-Kontsonanteak: 1.5.1-Bustidura: -[inV] segidan sudurkaria ez da bustitzen, antza: Erraquina (1604). -[VinV] segidaren ondorena, ordea, [ñV] bide da: Liçuridigaña (1591), Cirudigaña (1604). 1661ean, dena den, Izurdegaina ageri da. -[z] ez da bustitzen [izV] testuinguruan: Lizarduia, Lizarrekoa, Gizairudigaña. -Dirudienez, horzkari ahoskabea ez zen bustitzen [itV] testuinguruan: Iturriguibela (1715). -Atziziki txikigarriak soinu bustia zeukan: Recatoa (1604), Recachoa (1736). Honen azpian [tt] zegoela uste dugu. -ngo atzizki txikigarriarekin batera hasierako [z]-ren bustidura gertatzen da: Xubingoa. -txar 'zahar' dugu Erlategitxar leku-izenean. Hau arrunta da beste leku askotako toponimian ere, beti ere izenondoa elkartuaren bigarren osagaia denean. -Maileguetako kontsonante sabaikaria gorde egiten da: Portillua. 1.5.2-Herskariak: Hitz hasieran herskari ahostuna dugu: Buztintza, Dorregibela, Garatea, baina mailegu berrietan ahoskabea azaltzen da: Korraleta, Portillua. 1.5.3-Ezpainkariak: -m-z hasten diren bi leku-izen ditugu: Martxela, Mugarana. -f-z hasten den euskal leku-izenik ez dago. 1.5.4-Txistukariak: -Honako soinu txistukari hauek seguruak ziren Ezporogin: [s], [z], [x], [ts] eta [tz]. [tx]-rik bazen seguru ez dakigu, baina 1717ko balssaldea honen alde mintzo dela dirudi. -Elkartuaren bigarren osagaian -txar eta -xar 'zahar' dugu (ikus gorago). -Hitz hasieran s- edo z- edireten ditugu, baina behin tx- dugu: Txipuetabaratzea. -Hitz hasieran behin x- dugu (Xubingoa). Hemen soinu sabaikariak adierazgarritasuna du xede, bistan denez. 1.5.5-Sudurkariak: -n-z hasten den toponimo euskaldun zaharrik ez dago. 2-Morfologia maila: 2.1-Deklinabidea: 2.1.1-Leku-genitiboa: Singularreko morfema -(e)ko zen: Lizarrekoa. 2.1.2-Inesiboa: Kasu honen hondarra izan daitekeen -ea dugu Parralea-n. 2.2-Elkarketa-eratorketa: 2.2.1-Lehendabiziko osagaiaren azken kontsonantearen desagertzea: -ur + arka > Uarka. 2.2.2-Atzizkiak: -aga (?): Iparraga [Toki-izen hau zalantzazkoa da.]. -dui: Lezkaduia, Lizardui. -eta: Azpilkueta, Korraleta. -gune: Sariogunea. -ngo: Xubingoa. -tegi: Erlategi. -tto: Errekattoa. -tz(a): Larratz(a) -tza: Buztintza. -tze: Areatzea. 2.2.3-Hitzen forma: -baratze, ez baratza. -harea, ez hare. -leun eta legun ditugu dokumentazioan, baina egungo aldaera biziak lehenaren alde egiten duela dirudi. Guztiarekin, hau ez da segurua. -sario dugu, ez sarohe, sarobe, sare... -txipia-z besterik ez dugu aurkitu. 3-Semantika maila (hiztegia): 3.1-Izenak: Aldai 'aldapa, mendi-mazela', atea 'portilua', azekia, bal(t)sa [Ez dugu afrikatudun aldaera erabiltzen zelako frogarik.] 'idoia', baratze, baso, baserreka (?), bide, buztin [Bustin aurkitu dugu, baina horren azpian buztin zegoela uste dugu.], buztintza, dorre, eliza, erlategi 'erlatokia', erreka, etxe, Ezporogi, haran, harea, hareatze 'hareadia', hiri, horma 'pareta' (?), ipar (?), iturri, korral(e) 'gortea', larratz(a), larre, lezka, lezkadui 'lezkatzea', lizar, lizardui, muga, otabera 'otearen antzeko landarea', parral, portilu, soto 'zaldua' [Ez dakigu zer neurritan beretua zuen hitz hau Ezporogiko euskarak, baina beste toki batzuetako toponimia ikusita ezin ukatu sarrera handia zeukala euskaraz. Dena den, toponimo batean aurkituak ez du esan nahi, ezinbestean, bertako euskaraz erabiltzen zela.], txipu 'makala', uharka, ukaran 'okarana, okaranondoa', ukarandui, ur, zabal (?) [Behin bakarrik agertzen da eta dudazkoa da.], zerrado 'hormaz hesiturikako lurtsaila', zubi. 3.2-Izenondoak: Eroria, leun, makur 'okerra', mehar, -txar, -xar 'zaharra' [Aldaera hau elkartuaren bigarren osagai gisa aurkitzen dugu, jakina.], txipia, zabal (?). 3.3-Aditzak: Erori. 3.4-Posposizioak: Alde, gibel, gain, goien, ondo, pe.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: OV.11

  • ezporogi - (1994) OV.11 , 325
    (...)
    XVI eta XVII. mendeetako dokumentazioan, gutiz gehienetan, Ezporogui aurkitzen dugu, eta batzuetan Ezperogui. XVII.etik aitzina, ordea, Ezprogui sinkopatua nagusitzen da. Aspaldikotasuna eta maiztasuna hartzen baditugu aintzat, beraz, badirudi Ezporogi aldaera hobetsi behar dela, ez Ezprogi, eta izan ere, hau da Euskakzaindiak ontzat hartu duena [Ikus NHI-ko 185 eta 190-191. orr.]. Ezperogi disimilazioaren fruitu izan liteke, baina jatorrizko forma ere bai. Toponimo honen etimologia zeharo iluna da guretzat; izena bitan bana daitekeela pentsa daiteke: ezper- baterik, eta -ogi besterik. Lehena zer den ez dakigun arren (ezpel beti bukaerako -1-ez azaltzen da), Elortzibarko Ezperun [ezpérun] (< *Ezper + une, Iguzkun, Iruzkun toponimoa iguzki edo iruzki + unea den bezala? [Ez dirudi. NHI-k Esperon, Ezperon, Ezperun biltzen ditu; Jimeno Juríoren El libro rubro de Iranzu, PV, Iruñea, 1970, delakoaren 238. orrialdean -uyn bukaera duen Lop Diez de Ezperuyn Muruko "collazo"-aren izena ageri da.]) herri izenean dugula suposa dezakegu, eta bukaerako -ogi hori -oki 'toki'-ren aldakia dela (cf. Udabe eta Beramendiko txertogi eta Mezkirizko [Orreaga Ibarra, MT, 355. or.] zerratogi 'aserradero', -(t)egi eta -(t)oki-ren nahasketaren ondorioz), edo 1280ko Esperegui-n oinarri harturik -egi 'tegi' dugula. Formarik zaharrena, dena den, 1059ko Ezporogui edo Ezporoguy da.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: OV.11

  • ezprogui - (1996) BEL.DEN , 196
    (...)
    Significado desconocido. Comentario lingüístico: Para Patxi Salaberri (403) el nombre es totalmente oscuro. Sin embargo se atreve a descomponerlo en un elemento no identificado ezper + -ogi (variante de toki 'sitio de'). Traducciones curiosas y explicaciones populares: A. Campión pensaba en vasco ezpel 'boj' pero está voz siempre conserva -l.
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: BEL.DEN

  • ezprogui - (1996/05/01) NA.IZ , 103-0000

    Zer: [Udalerria]
    Non: Nafarroa
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui / ezporogi - (1998) NA.TM , LIV, 83
    (...)
    Herriak Bizkaia izena eman izan dio ibar txiki honi, lurraldea ipar-mendebaldetik hego-ekialdera trabeskatzen duten bi zulaka paraleloek eraturiko errekaxkari bezala. Gaur egun, hiru herri daude udal mugapean: Ageza, Moriones (herriburua) eta Ezporogi. Oibarko ibarraren ipar-mendebal muturra osatzen du. Mugapeak 45,9 kilometro karratuko azalera du, eta muga hauek: Ibargoiti (I), Leatxe (IE), Zare (HE), Galipentzu (HE), Eslaba (H eta HM) eta Leotz (IM). Iparraldera Izko mendia du. Hura da banalerroa, batetik, Ibargoiti eta Oibarko ibarren artean eta, bestetik, Argaren adar den Elortz errekaren eta Aragoi ugaldearen artean. Hortxe daude lekurik garaienak (Lantxurda, 1.033 m). Mendebaldeko mendiek ibarra ixten dute eta Bizkaia Leozko udalerritik bereizten, Orbaibarren. Santa Agatako mendilerro txikiak, berriz, Lergatik eta Eslabatik bereizten du, sainduaren ermita gainean duela. Klima mediterraniarra da. Pago eta haritz batzuk kenduta, lurraldearen gehiena pinuz landaturik dago. Oihanak azaleraren hiru laurdenak baino gehiago estaltzen du, herrixka gehienak hustu eta Diputazioak erosi zituenez geroztik. HISTORIA: "la tierra que llaman Vizcaya del valle de Aibar" hainbat herrik osaturik zegoen, Historiaren Errege Akademiaren eta Pascual Madozen "Hiztegien" ariora. Zulaka nagusiaren arroan, Sabaiza, Usunbeltz, Gardalain, Getadar, Moriones eta Ezporogi; zulakaren adarrean, berriz, Julio, Arteta eta Loia, eta Ageza, azkenik, ibarreko irteeran. Udal bakarra zuen, eta hartan zinpekoek eramaten zuten hemen ordezkaritza. Nekazaritzari eta abeltzaintzari lotu-lotutako komunitatea zen; Ugarrako irinerrota bere zerbitzurako zuen. Emigrazioa mende hasieran hasi zen eta herriak jenderik gabe gelditzea ekarri zuen. Nafarroako Diputazioak erosi zituen eta bere ondarean sartu. Pinuak orduan hasi ziren landatzen. Irangoteko Andre Mariaren ermita gelditzen da; XI. mendeko agirietan agertzen den herri baten izena da hori. Oibar ibarreko Bizkaian, 566 bizilagun agertzen dira mende hasierako zentsuetan. 1960an, 238 ziren oraindik. Hamar urte geroago, ihesa buruturik zegoen: 115 lagun gelditzen ziren (90 Agezan eta 25 Morionesen); 86, 198 lean, eta 75, 1992an (71 Agezan).
    (...)

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.TM

  • ezprogui - (1999) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui (ezporogi) - (2000) EL.BEL.NA.TOP , 66

    Zer:
    Non:
    Jatorria: EL.BEL.NA.TOP

  • ezprogui - (2006) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui - (2007) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui - (2008) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • moriones (ezprogui) - (2009) MTNA100 , 620/4700

    Zer: Herria
    Non: Nafarroa
    Jatorria: MTNA100

  • Ezporogi: ezporogiar - (2009) ARAUA.155 , LIII (2008, 3), 997. or.
    (...)
    Ezporogi (euskara); Ezprogui (ofiziala). Herritar izena: ezporogiar. Eskualdea: Oibar. Merindadea: Zangoza
    (...)

    Zer: Udala
    Non: Nafarroa
    Jatorria: ARAUA.155

  • ezprogui - (2009) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui - (2011) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • ezprogui - (2012) NA.IZ , 103-0000

    Zer:
    Non:
    Jatorria: NA.IZ

  • Ezprogui - (2019) NA.TOF , 444458

    Zer: División administrativa
    Non: Ezprogui
    Jatorria: NA.TOF

  • Ezprogui (ofiziala)
  • Ezprogui (gaztelania)
UTM:
ETRS89 30T X.625888 Y.4719044
Koordenatuak:
Lon.1º27'50"W - Lat.42º36'52"N

Kartografia:

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako Atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Conde Oliveto, 2. 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper