Leku-izenak

Aiara - Lekuak - EODA

Aiara (Udalerria)

Entitatea:
Antolakuntza/Udalerria
Herritarra:
aiarar 
Arautzea:
Euskaltzaindiaren araua 
Non: Aiaraldea
Kokalekuak:
  • ayala - (0932, 0939) OV.14.20 , I, 561 (OV, 14)
    (...)
    0932, 0939 Ayala (TP 561)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aiala - (0934) UBI.CSMC , 37

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • aiala - (0934) GAND.SM , 101

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (0939) BAR.TA , --

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1025) OV.05 , 621
    (...)
    1257 Ayala (LG 621)
    (...)

    Zer: Ibarra, eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aialha - (1025) OV.05 , 621
    (...)
    1025 Aialha (LG 621)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • aialam - (1068 [1936]) IRI.LVATM , 24. par., 29. or.
    (...)
    Carranza se registra en 1068, volviendo a aparecer Somorrostro, en cuyo año Sancho II de Castilla, en privilegio otorgado al obispo de Oca, Simeón, le concede que sus. rebaños puedan pastar en: et in Karrança -en la edición del texto falta la cedilla, es decir, ç-, et usque ad Somrostro et in omnibus montibus de Transmera, volviendo a mencionar Somrostro al señalar los límites del obispado: et de Somrostro per Aialam et Bilibium et Graion et..., tratándose de un documento publicado por L. Serrano, El Obispado de Burgos y Cast. prim., t. III, doc. 10, pp. 31-32, (86. oharra, 94. or.: Don Luciano Serrano, O.S.B., El Obispado de Burgos y Castilla primitiva, desde el siglo V al XIII, tomo III, Madrid 1936, tomo I y II, 1935)
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • ayala - (1085) LED.CSM , 72-3
    (...)
    «... de Ayala veniat a Harriestaria»
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1095) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1095 [1930]) IRI.LVATM , 16. par., 21. or.
    (...)
    En otro [documento de San Millán] de 1095, nº 283: Ego igitur Petrus, gratia Dei Naiarensis episcopus, ad consecrationem ecclesie S. Petri de Flaudio (66. oharra, 92. or.: Llorente: Flabio, nº 80, sin duda por error, pues se trata del actual Llodio, Alava),... ego Petrus episcopus feci conventionem cum potestatibus et militibus, rusticis et mulieribus de Ayala [...] Et istos monasterios de Ayala supra nominatos dederunt ab episcopo singulos boves de viginti [...] Et si episcopus voluerit concilium tenere cum abbate (78. oharra, 93. or.: Llorente: abbates en plural, que es más normal) de Ayala
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • aiala - (1114) GAND.SM , 944

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala, rui perez de - (1229/03/05 [1785]) ITUR.HGV , 354. or. [Dok. Urd.]
    (...)
    [Gasteizen, Urduñako forua berresten]
    (...)

    Zer: Antroponimoa
    Non: Urduña [Aiara]
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala - (1257) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala, fernan perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 402. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    como yo el conde Fernan Perez de Ayala, et en nombre de Pero Lopez mi fijo legitimo, et heredero de mi estado
    (...)

    Zer: Kondea
    Non: Aiara
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala, sancho perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 403. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    et por el alma de Sancho Perez de Ayala mi hermano que esta ende enterrado en la dicha Eglesia [Santa María de Burceña] con otros de mi casa, et linage
    (...)

    Zer: Kondearen anaia
    Non: Burtzeña [Aiara]
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala, fernan perez de - (1284 [1785]) ITUR.HGV , 404. or. [Dok. Burtz.]
    (...)
    con el dicho Señor Conde Fernan Perez de Ayala et su fijo Pero Lopez et ante mi el Escribano Sancho de Tapia
    (...)

    Zer: Kondea
    Non: Aiara
    Jatorria: ITUR.HGV

  • ayala - (1294) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1294) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • pero lopez de ayala - (1329/11/03 [k. 1329/08/15]) FDMPV.005 , 24. dok., 72. or.
    (...)
    Don Pero Lopez de Ayala, confirma
    (...)

    Zer: Lekukoa
    Non: Madril
    Jatorria: FDMPV.005

  • pero lopez de ayala - (1329/11/12) FDMPV.005 , 25. dok., 77. or.
    (...)
    Don Pero Lopez de Ayala, confirma
    (...)

    Zer: Lekukoa
    Non: Valladolid
    Jatorria: FDMPV.005

  • ayala - (1332) FDMPV.003 , 4 dok. 3. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1332) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • fernand perez de ayala - (1332/04/02 [1482/12/20]) FDMPV.009 , 23. dok. 119. or. [FV. reg. 5, 1v]
    (...)
    don Lope de Mendoça e don Beltran Ybannes de Guebara, sennor de Onnate, e Juan Vrtado de Mendoça e Fernand Ruyz, arçidiano de Calahorra, e Ruy Lopez, fijos de don Lope de Mendoça, e Ladron de Guebara, fijo del dicho Beltran Ybanes, e Diego Vrtado de Mendoça e Fernand Perez de Ayala e Fernand Saenz de Belasco e e (sic) Gonçalo Ybannes de Mendoça e Vrtado Dias, su hermano, e Lope Garçia de Salazar e Ruy Dias de Torres, fijo de Ruy Saens, e todos los otros hijosdalgo de Alaba, asy infançones e ricos omes e caballeros e clerigos e escuderos, fijosdalgo commo otros qualesquier confrades que solian ser de la confradia de Alaba, nos otorgaron la tierra de Alaba que hobiesemos ende el senorio e fuese realenga
    (...)

    Zer: Jaun noblea
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.009

  • fernant peres de ayala - (1332/04/02 [1983]) FDMPV.003 , 4. dok., 3. or.
    (...)
    porque don Lope de Mendoça et don Beltran Yanes de Guevara sennor de Onnate, et Iohan Furtado de Mendoça et Ferrant Royz, arcediano de Calahorra, et Ruy Lopez fijo de don Lope de Mendoça et Ladron de Guevara fijo del dicho don Beltran Yannes, et Diego Furtado de Mendoça, et Fernant Peres de Ayala, et Ferrant Sanches de Velasco, et Gonçalo Yannes de Mendoça, et Furtado Dias su hermano, et Lope Garcia de Salazar, et Ruy Dias de (Torres) fijo de Ruy Sanchez et todos los otros fijosdalgo de Alava assi ricos omnes et infanzones et cavalleros et clerigos et escuderos fijosdalgo commo otros qualesquier confradres que solian seer de la confradria de Alava nos otorgaron la tierra de Alava
    (...)

    Zer: Arabar noblea
    Non: Gasteiz
    Jatorria: FDMPV.003

  • ayala - (1345) FDMPV.003 , 5 dok. 9. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • diego peres de ayala - (1345/05 [1983]) FDMPV.003 , 5. dok., 9. or.
    (...)
    A vos Ferrant de Gauna mio clerigo arcidiano de Calahorra, e Diego Peres de Ayala, nuestro alcalde en Vitoria e en Alava
    (...)

    Zer: Gasteizko alkatea
    Non: Burgos
    Jatorria: FDMPV.003

  • ferrand perez de ayala - (1349) MART.MEND , II, 47

    Zer: Antroponimoa
    Non: --
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1351) FDMPV.049 , 8. dok. 38. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1367) FDMPV.049 , 18. dok. 56. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1373) LOT.AY , 147
    (...)
    1373 Ayala (LO 147)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1375) FDMPV.049 , 25. dok. 72. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • pero lópes [d'ayala] - (1379/05/30) FDMPV.006.047 , I. lib., 40. dok., 83. or. [UA.SEG, E/2/3/13/1, 2r]
    (...)
    yo enbíe allá a Pero Lópes d'Ayala mi Merino e Corregidor Mayor y en esa dicha tierra, al qual mandé que lo fablase todo conbusco bien largamente. Porque vos ruego e mando que creádes al dicho Pero Lópes de todas aquéllas cosas que vos él dixiere
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes [de ayala] - (1379/05/30) FDMPV.006.047 , I. lib., 41. dok., 84. or. [UA.SEG, E/2/3/3/1, 1r, 1v]
    (...)
    el dicho Rey mi padre e mi sennor avia dado e fecho merçed de la Merindat e Corrigimiento Mayor d'esa dicha tierra a Pero Lópes de Ayala, es mi voluntad de le dar e fazer merçed de la dicha Merindat e Corrigimiento d'esa dicha tierra porque lo él aya por mí segúnt que lo avia por el dicho Rey mi sennor. Porque vos mando a todos e a cada unos de vos, que ayádes por mío Merino e Corrigidor Mayor y en esa dicha tierra al dicho Pero Lópes e usédes con él en los dichos ofiçios e en cada uno d'ellos
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes d'ayala - (1379/06/05) FDMPV.006.047 , I. lib., 42. dok., 84. or. [UA.SEG, E/2/3/3/1, 2v]
    (...)
    Yo Pero Lópes d'Ayala, Merino e Corregidor Mayor por nuestro sennor el Rey Don Johan, que Dios mantenga, vos enbio saludar
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes [de ayala] - (1379/06/05) FDMPV.006.047 , I. lib., 43. dok., 85, 86. or. [UA.SEG, E/2/3/3/1, 2r, 2v]
    (...)
    Yo Pero Lópes de Ayala, Merino e Corrigidor Mayor por nuestro sennor el Rey Don Johan, que Dios mantenga, vos ynbió saludar [...] Fecho çinco días de Junio era de mill e quatroçientos e dies e siete annos. Pero Lópes
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes [de ayala] - (1379/06/10) FDMPV.006.047 , I. lib., 44. dok., 86, 87. or. [UA.SEG, E/2/3/3/1, 3r, 3v]
    (...)
    Otrosy de dos alvalás de Pero Lópes de Ayala, Merino e Corregydor Mayor por el dicho sennor Rey en Guipúsca, escriptas en paper e firmados de su nonbre [...] el tenor de los quales alvalás del dicho sennor Rey e del dicho Pero Lópes es éste que se sigue [...] Et yo Johan Péres de Lucu notario publico en todos los regnos de Castiella que vy e ley los dichos alvalás del dicho sennor Rey e del dicho Pero Lópes de Ayala fis escrivir este dicho traslado
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes d'ayala - (1380/07/08) FDMPV.006.047 , I. lib., 50. dok., 95. or. [UA.SEG, B/1/1/16]
    (...)
    Nos el rey, fasemos saber a vos, Pero Lópes d'Ayala, nuestro Merino Mayor de Guypúscoa, et al Merino o Merynos que por nos o por vos andudieren en la dicha tierra
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes d'ayala - (1386/05/30) FDMPV.006.047 , I. lib., 65. dok., 142. or. [UA.SEG, C/5/1/1/4]
    (...)
    A vos Pero Lópes d'Ayala, nuestro corregidor e meryno mayor en tierra de Guipúscoa, et al meryno o merynos que por nos o por vos andodieren agora e de aqui adelante en la dicha tierra
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • pero lópes de ayala - (1387/11/28) FDMPV.006.047 , I. lib., 68. dok., 148. or. [UA.SEG, C/5/2/1/19, 3r]
    (...)
    E por esta nuestra carta de privillejo o por el treslado d'ella sygnado de escrivano público sacado con con [sic] abtoridad de jues o de alcalde, mandamos a Pero Lópes de Ayala, nuestro Merino Mayor de Guipúscoa, e al Merino o Merinos que por nos o por él andudieren agora e de aquí adelante en la dicha tierra
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • ayala - (1391) FDMPV.018 , 88. dok. 131. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1391 [1404]) FDMPV.018 , 89. dok. 135. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1393 [XVII]) FDMPV.018 , 92. dok. 143. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • fernan perez [de ayala] [her-] - (1394 [1600]) FDMPV.008 , 76. or. [R.5, 25r]
    (...)
    Yo el rey, fago sauer a vos el doctor Gonçalo Moro, oydor de la mi audiençia e mi juez corregidor en Uizcaya, que Fernan Perez (tachado: merino) de Ayala, merino e coregidor (sic) mayor en Guipuscoa, se me querello [...] non consintades que la dicha tierra sea cogida a la dicha Hermandad ni los ayan, ni reçiban a ello pues son de el dicho Hernan Perez e non fagades ende al
    (...)

    Zer: Korregidorea
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.008

  • ayala - (1398 [XVII]) FDMPV.018 , 103. dok. 170. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1398 [XVII]) FDMPV.018 , 103. dok. 171. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1398 [XVII]) FDMPV.018 , 103. dok. 173. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ferránd pérez de ayala - (1400/01/28) FDMPV.006.047 , I. lib., 89. dok., 191. or. [UA.SEG, C/5/1/1/23, 2v]
    (...)
    e a vos Ferránd Pérez de Ayala mi Merino Mayor en la dicha tierra, e a los alcalles e otros merinos e ofiçiales qualesquier de la dicha tierra de Guipúzcoa
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.006.047

  • ayala - (1413 [1565]) FDMPV.122 , 25. dok. 44. or.
    (...)
    fernan perez de ayala
    (...)

    Zer: Kondearen "deitura"
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • fernan peres de ayala, fernan peres - (1415 [1982]) FDMPV.001 , IV. dok., 51. or. [A.P.G., S.1, N.11, L.3, 1]
    (...)
    como el llego en Fuente Rabia donde entonçes estava Fernan Peres de Ayala luego que la dicha tierra lo sopo se ajunto por sus procuradores en la vuestra villa de Sant Sebastian segunt que lo han de uso e de costunbre e desde alli se fueron a la dicha villa de Fuente Rabia a donde los dichos Fernan Peres e dotor estavan
    (...)

    Zer: Agintaria
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.001

  • ayala - (1417) RLOIZ.DMDVAV , 114

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1417) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1417) BAR.TA , --

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1420) FDMPV.052 , 13
    (...)
    «los vizcaynos de Oquendo e de Llodio e de Orosco e de Ayala»
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1427 [XVII]) FDMPV.122 , 29 dok. 77. or.
    (...)
    pero lopez de ayala
    (...)

    Zer: Kondearen "deitura", lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1436) FDMPV.052 , 29
    (...)
    «Pedro de Ayala, mi yjo, o otro qualquier sennor de Ayala que despues fuere»
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • pero lopes de ayala - (1452) FDMPV.115 , 4
    (...)
    «Pero Lopes de Ayala merino mayor de Guypuscoa»
    (...)

    Zer: Antroponimoa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1452) FDMPV.115 , 5. dok. 7. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1452) FDMPV.115 , 5. dok. 9. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1452) FDMPV.115 , 4. dok. 6. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1454) FDMPV.052 , 32
    (...)
    1454 Ayala (OrdI 32)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • pedro de ayala - (1455/04/02 [1482/12/20]) FDMPV.009 , 23. dok. 128. or. [FV. reg. 5, 4v]
    (...)
    Pedro de Ayala, mariscal de Castilla, merino major de Guipuscoa, confirma
    (...)

    Zer: Mariskal lekukoa, merioa
    Non: Segovia [Gipuzkoa]
    Jatorria: FDMPV.009

  • pero lopes de ayala - (1455/04/02 [1482/12/20]) FDMPV.009 , 23. dok. 128. or. [FV. reg. 5, 4v]
    (...)
    Pero Lopes de Ayala, posentador major del rey e su alcalde major del reyno de Toledo, confirma
    (...)

    Zer: Alkate nagusia, lekukoa
    Non: Segovia [Toledo]
    Jatorria: FDMPV.009

  • pe[d]ro lopez de ayala - (1457/04/21 [1983]) FDMPV.002 , 19. dok., 49, 50. or.
    (...)
    Otrosi mando a Pedro Lopez de Ayala que hoy fasta sesenta dias primeros seguientes se vaya a poner y estar y este continuamente en la villa de Ampudia que es en Campos e que no salga de ella e de sus terminos por espacio de un año. // Otrosí mando a Juan Alonso de Muxica que no torne ni entre en las dichas villas de Vizcaya e Guipuzcoa ni en las Encartaciones, mas que ande en la mi casa e corte continuamente a su costa por espacio de un año. Lo cual mando a los dichos Pero Lopez e Juan Alonso de Muxica que fagan e cumplan so las penas susodichas e que el dicho Juan Alonso si quisiere comience el dicho destierro de hoy en sesenta dias o dentro de sesenta dias quando quisiere
    (...)

    Zer: Ahaide Nagusia
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.002

  • pero de ayala - (1463 [1600]) FDMPV.008 , 80. or. [R.5, 28r]
    (...)
    testigos que fueron presentes, Miguel Lucas, chançiller mayor de el dicho sennor rey e Pero Sarmiento, su repostero mayor e Juan Furtado de Mendoça, prestamero mayor de Vizcaya todos de el su consejo, el mariscal Pero de Ayala e Juan Fernandez Galindez, caualleros de el dicho sennor rey e otros
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Bizkaia
    Jatorria: FDMPV.008

  • garcia lopez de ayala - (1466/02/15 [1983]) FDMPV.002 , 50. dok., 101. or.
    (...)
    yo soy informado e cierto e certificado que Garcia Lopez de Ayala mi Merino maior de Guipuzcoa e Mariscal de Castilla en deservicio mio e no curando de las penas en las dichas mis Cartas contenidas a dado e da favor y ayuda a los suso dichos e a otros sus sequaces y parciales [...] yo mando facer de todo ello lo que mi merced fuere e de aqui durante aquella no use en el dicho oficio de merindad con el dicho mariscal Garcia Lopez de Ayala nin con los dichos sus oficiales pusieredes e nombraredes para usar de la dicha merindad
    (...)

    Zer: Merioa
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.002

  • garcia lopez de ayala - (1466/04/20 [1983]) FDMPV.002 , 53. dok., 106. or.
    (...)
    Sepades que por algunas cabsas e razones que a ello me mueven mui cumplideras a mi servicio e al bien e paz e sosiego de toda esa tierra mi merced y voluntad es que apoderedes del mi Castillo de Veloaga que tiene el Mariscal Garcia Lopez de Ayala por quanto el dicho Mariscal ha estado y esta en mi deservicio
    (...)

    Zer: Mariskal gaztelaua
    Non: Oiartzun
    Jatorria: FDMPV.002

  • garcia lopez de ayala - (1466/08/21 [1983]) FDMPV.002 , 56. dok., 111. or.
    (...)
    Sepades que por los procuradores de los fijos dalgo de las dichas villas e Lugares de la dicha Provincia me fue fecha relacion diciendo que los yo huve mandado que se apoderasen por mi e en mi nombre del Castillo e fortaleza de la villa de Fuenterrabia por quanto el Mariscal Garcia Lopez de Ayala que por mi lo tenia estaba e esta en mi deservicio e que para lo tomar huvieron fecho juntar mucha gente e avia fecho muchas cosas y que para en emienda de ello les avia mandado que tomasen e entregasen de cient mil maravedis de los vienes e maravedis de juro de heredad que el dicho Mariscal Garcia Lopez e otros qualesquier caballeros e personas que estan en mi deservicio tienen situados e puestos por salvados en qualesquier mis rentas e derechos de la dicha provincia
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Gipuzkoa
    Jatorria: FDMPV.002

  • don garcia de ayala - (1468/02/17 [1983]) FDMPV.002 , 64. dok., 125. or.
    (...)
    suplicar que a mi merced plega mandar dar vos licencia para que pudiesedes tomar e tomasedes el mi Castillo e fortaleza de Fuenterravia al mariscal Don Garcia de Ayala que por vosotros le fue tomado
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Hondarribia
    Jatorria: FDMPV.002

  • garcia lopez de ayala - (1470/07/08 [1983]) FDMPV.002 , 87. dok., 157, 158. or.
    (...)
    Sepades que vi vuestra peticion que por parte vuestra fue presentada en que en efecto decides que por cabsa que esa provincia tomo y tiene esa tenencia del Castillo de Fuenterrabia el Mariscal Garcia Lopez de Ayala del mi Consejo e mi Alcalde que era de la dicha villa e su fortaleza vos ha fecho e face y manda facer muchos robos e tomas de vienes e prisiones [...] dedes y entreguedes e fagades dar y entregar realmente y con efecto ese dicho castillo e fortaleza al dicho mariscal Don Garcia de Ayala o al que su poder huviere
    (...)

    Zer: Mariskal gaztelaua
    Non: Hondarribia
    Jatorria: FDMPV.002

  • ayala - (1471-1475) IRI.LVATM , 4. par., 6. or.
    (...)
    El mismo autor [Lope García de Salazar, Bienandanzas e fortunas] en relación con el valle de Ayala, zona contigua en Alava, dice: "E el Rey dixo pues ayala, e por esto ovo nombre Ayala, e llamose Conde don Vela Señor de Ayala, e poblada aquella tierra de vascos e de latinados...", t. IV, fol. 14 y p. 36, debiéndose tener en cuenta que ayala, imperativo del verbo haber, constituye una etimología fantasiosa del topónimo, pero vascos y latinados hace indiscutiblemente referencia a hablantes de vascuence y de romance, por lo que, a juzgar por el texto, acaso se podría pensar que también era así en la época en que el mismo se escribía
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: IRI.LVATM

  • ayala - (1471-1476) LGS.BF , 266
    (...)
    1471-76 Ayala (BF 266)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • garcia lopez de ayala - (1473/02/16 [1983]) FDMPV.002 , 100. dok., 174. or.
    (...)
    quiero y mando que al dicho Alvaro de Mendoza le quede a salvo el dicho su privillejo para los otros lugares de allende Ebro ecepto la dicha Provincia de Guipuzcoa e asi mismo mando a los Condes de Aro e de Trebinu y de Salinas e Mariscal Don Garcia Lopez de Ayala e Don Ynigo de Guebara e Don Luis e Don Sancho hermanos del dicho conde de Aro e a los del mi Concejo y Oydores de la mi Audiencia e Alcaldes e Alguaciles de la mi Casa y corte y Chancilleria e a todos los concejos corregidores alcaldes Merinos Prebostes Regidores e Oficiales qualesquier de la Ciudad de Vitoria e Alaba y Rioxa e del mi Condado de Vizcaya e Encartaciones e de todas las otras Ciudades e Villas e Lugares de los mis Reynos e Señorios e a todos e a qualesquier Caballeros e Escuderos e Naturales de qualquier estado o condicion preeminencia o dignidad que sean o seer puedan que guarden e cumplan e fagan guardar y cumplir todo lo suso dicho en esta mi Carta
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.002

  • ayala - (1474) FDMPV.127 , 150
    (...)
    «Don Garçia, sennor de Ayala e Mariscal de Castilla»
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1475 k.) LGS.BF , 361 r.

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • hernando de ayala - (1476/07/30) FDMPV.009 , 15. dok. 74. or. [Priv. reg. 1 nº 7, 4v]
    (...)
    testigos que fueron presentes Pero Lopez de Padilla, adelantado maior de Castilla, e don Enrrique Enrriquez, hermano del almirante tio del rey, nuestro sennor, e Rodrigo de Vlloa, contador maior del dicho sennor rey e del su consejo, e don Pedro de Estuniga, hijo maior del conde de Miranda, e el dotor Juan Diez de Alcozer del consejo del dicho sennor rey, e don Diego de Acunna, hijo del obispo de Burgos, e don Hernando de Ayala, hijo del mariscal don Garcia de Ayala, e Pedro de Camannas e Luys Gonzales e Juan del Castillo, secretarios del dicho sennor rey
    (...)

    Zer: Lekukoa
    Non: Gernika
    Jatorria: FDMPV.009

  • garcia de ayala - (1476/07/30) FDMPV.009 , 15. dok. 74. or. [Priv. reg. 1 nº 7, 4v]
    (...)
    testigos que fueron presentes [...] don Hernando de Ayala, hijo del mariscal don Garcia de Ayala
    (...)

    Zer: Lekuko baten aita, mariskala
    Non: Gaztela
    Jatorria: FDMPV.009

  • ayala - (1487 [XVI]) FDMPV.109 , 21 dok. 66. or.
    (...)
    hermandad
    (...)

    Zer: Ermandadea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • lope lopes de ayala - (1490/07/03 [1983]) FDMPV.003 , 36. dok., 61. or.
    (...)
    comisarios de anbas partes son a saber el liçençiado de Alaba e Lope Lopes de Ayala e el bachiller de Anastro e el bachiller de Cuaçu e Diego Martines de Alava e Martin Lopes de Galarreta e el abbad de Yranço e el alcalde de Jaqua e Juan Ferrandes de Vaquedano e el clabero de Asiayu o a dos dellos el uno de la una parte e el otro de la otra
    (...)

    Zer: Gaztelako komisarioa
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.003

  • ayala - (1494) GOI.HONR , 141

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • aiala - (1495) ITU.VENC , 270
    (...)
    1495 Aiala (Itur 270)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1496) FDMPV.003 , 60. dok. 84. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • pedro de ayala - (1496/08/20 [1983]) FDMPV.003 , 60. dok., 84. or.
    (...)
    Donna Ysabel por la gracia de Dios reyna de Castylla, de Leon, de Aragon, de Seçilia, de Granada, de Toledo, de Valençia, de Galizia, de Mallorcas, de Sevilla, de Cerdena, de Cordova, de Corçega, de Murçia, de Jahen, de los Algarbes, de Algezira, de Gibraltar e de las yslas de Canaria, condesa de Barçelona e sennora de Viscaya e de Molina, duquesa de Athenas e de Neopatria, condésa de Ruysellon e de Cerdania, marquesa de Oristan e de Goçiano a vos don Pedro de Ayala, conde de Salvatierra e don Yñigo de Guevara, conde Onnate, e a todos los otros cavalleros e otras personas quales quier que teneys villas e lugares e vasallos e tierras e encomiendas en la nuestra provinçia de la çibdad de Bitoria e tierras e hermandades de Alava e a los alcaldes e otras justiçias quales quier de las dichas villas e lugares e tierras e quales quier mis executores e a cada uno e a qual quier de vos salud e gracia
    (...)

    Zer: Aguraingo kondea
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.003

  • pedro de ayala - (1499/09/14) FDMPV.009 , 47. dok. 204. or. [Cart. carp. 5]
    (...)
    A vos don Pedro de Ayala, conde de Saluatierra, salu(d) i gracia
    (...)

    Zer: Kondea
    Non: Agurain
    Jatorria: FDMPV.009

  • ayala - (1507/04/27) FDMPV.009 , 69. dok. 274. or. [Prov. reg. 1 nº 12(1)]
    (...)
    mucha parte de los dichos caminos es por tierra de Lodio y valle de Ayala que es del conde de Saluat(ierra) y por tierra de otros lugares que comancan con el dicho condado de Viscaya [...] mandando asymismo quel dicho valle de Ayala e tierra de Lodio e otras qualesquier villas e lugares que se aprouechasen de los dichos caminos e reparasen la parte (que) les cupiese a su costa
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: FDMPV.009

  • ayala - (1512) FDMPV.131 , 268

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1514) FDMPV.053 , 381

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1527) LOT.AY , 501
    (...)
    1527 Ayala (LO 501)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1551) DIBO.LVMG , 396

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1569) LOT.AY , 170
    (...)
    1569 Ayala (LO 170)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • hernan perez de ayala - (1600) FDMPV.008 , 27. or. [R.5, 12r (tabla)]
    (...)
    Hernan Perez de Ayala, sennor de Elodio... fol. 25
    (...)

    Zer: Laudioko jauna
    Non: Aiara
    Jatorria: FDMPV.008

  • pero de ayala - (1600) FDMPV.008 , 30. or. [R.5, 13v (tabla)]
    (...)
    Pero de Ayala, mariscal Galindez... fol. 28
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Bizkaia
    Jatorria: FDMPV.008

  • hernan perez de ayala - (1600 [1394]) FDMPV.008 , 76. or. [R.5, 25r]
    (...)
    (Al margen: Hernan Perez de Ayala sennor de Lodio. 1.394)
    (...)

    Zer: Jauna
    Non: Laudio
    Jatorria: FDMPV.008

  • pero de ayala - (1600 [1463]) FDMPV.008 , 80. or. [R.5, 28r]
    (...)
    (Al margen: Miguel Lucas chançiller, Pero Sarmiento, repostero, Juan Furtado, prestamero, Pero de Ayala, mariscal, Galindez)
    (...)

    Zer: Mariskala
    Non: Bizkaia
    Jatorria: FDMPV.008

  • hernan lopez de ayala - (1600 [d.g.]) FDMPV.008 , 12. or. [R.5, 3r (tabla)]
    (...)
    Cedula del rey don Henrique para el Gonçalo Moro por querella de Hernan Lopez de Ayala, sennor de Lodio, sobre que metieron en esta Hermandad el ualle de Lodio, que era suyo y que le saquen fuera de la Hermandad y le sacaron, etc. ... 25
    (...)

    Zer: Jauna
    Non: Aiara
    Jatorria: FDMPV.008

  • aialanorum - (1638) O.NUV , passim
    (...)
    ayalarum (II, XVII. kap., 373. orr. [0890. orr.]) Aiara leinua // ayalanorum, ayalani (II, XVII. kap., 377. orr. [0894. orr.]) // aialanorum (index, s.v. aialanorum [1078. orr.])
    (...)

    Zer: Lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: O.NUV

  • pero lopez de ayala - (1638) O.NUV , II, VIII. kap., 148. or. [0665. or.]

    Zer: Kondea
    Non: Aiara
    Jatorria: O.NUV

  • ayala - (1700-1800) Gam. , 35

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1771-1862) AAHP.HIPAURK , 0152

    Zer: Leku-izena
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1798) LAND.HCPA , 89
    (...)
    1798 Ayala (LD 89)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala - (1802) DRAH , I, 135

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1802) DRAH , I, 134-135
    (...)
    herm. de la quadr. del mismo nombre , pr. de Álava, en que se comprehenden las poblaciones siguientes. RESPALDIZA. MENOYO. BARAMBIO. AGUÍNAGA. ASTOBIZA. MANDARIA. LEZAMA. SALMANTON. LARRIMBE. LEJARZO. LECAMAÑA. AÑES. SARACHO. ERBI. ECHAGOYEN. LUXO. IZORIA. OCECA. AMURRIO. SOXO. OLAVEZAR. BEOTEGUI. MURGA. ZUAZA. LUYANDO. OQUENDO. MAROÑO. LLANTENO. COSTERA. SOXOGUTI. MENDIETA. QUEJANA. SANTA COLOMA. RETES DE TUDELA. RETES DE LLANTENO. MENAGARAY. Confina por e. con los valles de Orozco, Zuya y Urcabustaiz; por s. con Losa mayor, mer. de Castilla la vieja; por o. con los valles de Tudela y Mena; por n. con el señorío de Vizcaya y sus Encartaciones , extendiéndose su jurisdiccion 5 leguas y media de e. á o., y como 2 de s. á n. Todos sus lugares están repartidos en 5 quadrillas, á saber, 1.ª de Lezama, 2.ª de Amurrio, 3.ª de La-Sopeña, 4.ª de Oquendo, y 5.ª de Llanteno; para cuyo gobierno se nombran 5 alcaldes ordinarios, elegidos á boleta rigurosa por los del año anterior; otros tantos regidores ó diputados generales, uno por cada quadrilla; un procurador general, 2 diputados personeros del comun, un tesorero general, los quales se eligen anualmente en un campo llamado de Saraube, junto al pueblo de Olabezar. El conde de Ayala, duque de Berwick y Veraguas, nombra un alcalde mayor , igual en todo con los alcaldes ordinarios , y hace de gobernador: hay ademas en cada uno de los pueblos en particular para su gobierno político 2 regidores con jurisdiccion pedanea. Los dichos alcaldes, y el mayor á prevencion, pueden conocer no solamente en su quadrilla respectiva, sino tambien en todas las demas , y celebran comunmente las audiencias en las casas de su habitacion, señalando para ellas, en el día que toma posesion, los mártes y sábados de cada semana. El procurador provincial, que representa á esta hermandad en la junta de provincia, es elegido, como tambien sus dos alcaldes de hermandad, por el ayuntamiento general que se celebra en su casa consistorial, sita en el lugar de Respaldiza, en donde tambien celebran sus juntas, y tienen la cárcel pública, y este nombramiento ó eleccion de procurador provincial alterna por años entre las 5 quadrillas. Aunque su terreno es muy quebrado y montuoso , como quiera, la industria de los naturales, la multitud de caseríos de que está poblado, los muchos montes administrados con inteligencia, los árboles frutales de que abunda, y las cosechas de trigo, maíz, lino y otras producciones, hacen sobresalir á esta hermandad entre todas las de la provincia. Los vecinos, ántes de ser admitidos en clase de tales, deben hacer constar su nobleza: los padres pueden desheredar á los hijos con causa ó sin ella, y ninguno de los que residen en este valle, natural ó forastero, de qualquiera calidad, puede ser encarcelado por deudas. Al señor del valle, conde de Ayala, duque de Berwick y Veraguas, en quien recayó aquella casa, bien que hay pleyto pendiente en sala de mil y quinientas entre el valle y el conde acerca del señorío; nunca por razon de éste se le ha contribuido con algunos derechos, y solo ha percibido en calidad de patrono diezmos de algunas iglesias. Se crian bueyes, vacas, cabras, ovejas y ganado de cerda; legumbres y hortalizas, y todo género de frutas, y con abundancia castañas. Hay muchas fuentes y canteras de buena piedra para fábricas. El rio Nervion, que nace en los montes de Orduña, enriquecido con el que viene del valle de Angulo, atraviesa toda esta hermandad, dirigiendo su curso hasta Portugalete, donde desemboca en el Océano cantábrico: igualmente la atraviesa el camino real que desde Bilbao sale á Pancorbo por encima de la elevada peña de Orduña. En el escudo de armas, colocado en la casa consistorial de Respaldiza, se ven dos lobos con la lengua fuera, en la orla 5 castillos y otros tantos leones; el escudo se sostiene por uno con corona real, adornándole alrededor varios trofeos militares. M.
    (...)

    Zer: Ermandadea
    Non: Araba
    Jatorria: DRAH

  • ayala - (1802) DRAH , I, 135-136
    (...)
    vic. del ob. de Calahorra en la pr. de Álava, comprehende los pueblos siguientes. RESPALDIZA. LUXO. MURGA. ERBI. ECHAGOYEN. RETES DE LLANTENO. AMURRIO. OLAVEZAR. AÑEZ. LARRIMBE. LEXARZO. LEZAMA. SALMANTON. ASTOBIZA. QUEJANA. LECAMAÑA. MENOYO. BARAMBIO. OCECA. LUYANDO. MAROÑO. SARACHO. MADARIA. IZORIA. AGUÍNAGA. BEOTEGUI. ZUAZA. MENAGARAY. Confina por e. con los montes de Altube, y pueblos de Sarria y Marquina de la herm. de Zuya,y vic. de Quartango; por s. con el valle de Angulo y. Orduña; por o. con Costera y Llanteno, de la herm. de Ayala y vic. de Tudela; y por n. con Santa Coloma y Campijo, de esta misma herm. y vic., que es del ob. de Santander, cuya jurisdiccion se corta por el rio que baxa de Angulo, perteneciendo su parte oriental al de Calahorra, y con Luyando y Oquendo del valle de Ayala y vic. de Orozco. Comprehende 1232 vecinos con 29 parroquias servidas por 46 beneficiados, ademas de los 2 religiosos del monasterio de S.Millan, que gobiernan sus iglesias de Añez y Madaria, nullius diocesis, y otro religioso de santo Domingo con 2 compañeros, que hace oficio de cura en Quejana, y 2 capellanes puestos por el conde de Ayala en Oceca y Menoyo. El lugar de Respaldiza, distante 8 leguas de Vitoria, es donde celebra el clero sus juntas, por cuya razon se contempla centro de la vicaría. Presentan sus beneficios diferentes patronos: el conde de Ayala los de Llanteno, Murga, Respaldiza, Menagaray, Zuaza, Lecamaña, Beotegui, Retes de Llanteno, Menoyo y Oceca, y como tal lleva tambien parte de sus frutos. En Barambio, Amurrio, y su anexo Echagoyen, Olavezar, Luyando y Erbi presentan los mismos cabildos, y lleva tambien parte de sus frutos el dicho conde. En Luxo, Salmanton, Mároño y Aguínaga presenta el obispo de Calahorra. En Añez y Madaria sirven los religiosos de S. Millan á presentacion de aquel monasterio. En Saracho pone capellan el convento de religiosas dominicas de Quejana. M.
    (...)

    Zer: Bikarierria
    Non: Araba
    Jatorria: DRAH

  • ayala - (1829 [1557, 1569-1625]) CENS.CAST.XVI , Ap. 120a, 362
    (...)
    AYALA // Luyando // Oquendo // Respaldiza // Amurrio // Barambio // Izoria // Larrimbe // Astobiza // Lezama // Saracho // Aguinaga // Llanteno // Añez // Lecamaña // Echagoyen // Sojo // Erbi // Legarzo [sic; -j-] // Beostegui [sic; Beotegui] // Mendieta // Costera // Sta. Coloma // Lujo // Sanmancon [sic; -ton] // Madaria // Retes // Olabeza [sic; -zar] // Maroño // Menagaray // Quejana // Menoyo // Oceca // Murga / [Vecindario:] 1497 [...] se hicieron nuevas investigaciones en Simancas, y habiéndose hallado las averiguaciones de varias iglesias y anteiglesias hechas de Real orden en los años de 1569, 1616, 1618 y 1625, se copian á continuacion para poder hacer la computacion conveniente [...] En las mismas averiguaciones se dice que en el expresado Señorío hay setenta y dos anteiglesias de á ciento, doscientos y trescientos vecinos en espacio de dos y tres leguas cada una, y ademas veinte y una villas y una ciudad, sin los valles de Ayala y Orozco que tienen una multitud de iglesias
    (...)

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: CENS.CAST.XVI

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 154 A s.v. menagaray

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 184 A s.v. satia

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 159 A s.v. mota, la

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 161 B s.v. negorta

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 184 A s.v. sobrevilla

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 151 A s.v. madaria

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 180 A s.v. salmanton

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 156 B s.v. menoyo

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 151 B s.v. malterio

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 162 A s.v. oceca

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 165 B s.v. oquendo

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 184 B s.v. sologuren

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 154 B s.v. mendico jarduri

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 184 B s.v. solollana

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 154 B s.v. mendico

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 162 B s.v. olabezar

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 157 A s.v. miguel, san

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 186 B s.v. torre, la

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 185 A s.v. tejera, la

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 167 A s.v. oribe

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 155 A s.v. mendieta

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 152 B s.v. maroño

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 171 A s.v. ponton, el

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 173 A s.v. rando

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 167 B s.v. orvilla

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 152 B s.v. marquijana

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 167 B s.v. orzanico

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 157 B s.v. mimena

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 167 B s.v. otabla

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 171 A s.v. pozo portillo, venta de

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 157 B s.v. mimenza

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 173 A s.v. respaldiza

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 159 A s.v. mugaburu

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 159 A s.v. mugaburugoche

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 171 B s.v. puente de arechabala

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 159 A s.v. mugaola

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 171 B s.v. puente, el

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 155 B s.v. mendivil

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 172 A s.v. quejana

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 159 A s.v. murga

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 163 A s.v. olmos, los

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 169 A s.v. palomar

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 169 A s.v. panabarra

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 169 A s.v. parra, la

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 169 A s.v. paunabarra

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1845-1850) MAD.DGEH , AR, 218 B s.v. zuaza

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1846) MAD.DGEH , III, 192

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (1883) FITA.VA , 217. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1883) FITA.VA , 227. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1892) MEND.AY , 2
    (...)
    1892 Ayala (MD 2)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala'n, ayala, ayala'ko - (1926) ETX.EEI , Euskera III-IV (1926), 87, 88, 104. or.
    (...)
    Zêtasun bi oien batzaldia gure mendi aundienetatik Kantauria'ko itsaso aldera ospatzen da: Prantziako Euskal-eŕi guztian; Napaŕoa'ko Baztan, Bertizarana, Doneztebe, Bortzeŕieta eta Araitz'en; Gipuzkoa'n; Araba'ko Aramaio, Laudio, Okendo, Ayala, Lezama eta Baranbio'n; eta Bizkai geien-geienean, ez Ibaizabal'tik eskubira kakaŕik [sic], Ibaizabal'tik ezkeŕera ere bai, Kadagua ibaiaren ubidean 87. or.; Amirola, Aretxa, Etxeandia, Mendieta, Uriondo, Irabien, Maldai... Ayala'n [...] Ayala, Okendo, Lezama eta Amuŕio-taŕak beren Lege edo Fueroa'kin eta Aramaio eta laudio-taŕak Bizkaikoakin seme zaŕenari edo lenengo eskontzen dan seme-alabari etxeko ondasuna oso osorik uzteko eskubidea badute 88. or.; Axpuru (Izoria'n, Ayala'ko Retes'en, Goŕdexola'n, Laŕabetzua'n...) 104. or.
    (...)

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: ETX.EEI

  • ayala - (1930) SERR.CSMC , 17. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1930) SERR.CSMC , 18. or.

    Zer: Lurraldea
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1931) ESC.ARC , 5
    (...)
    1931 Ayala (EE 5)
    (...)

    Zer: Ibarra, lurraldea
    Non: Araba
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala: ayara - (1961) ETX.URI , 228. or.
    (...)
    Araba’n erri-izenen agiririk zaharrena [sic, zarrena] San Millan’eko lekaidetxeak eskeintzen diguna da [...] Lerro ontan ageri eztiren beste uri batzuen izenak ere aldatuak daude. Esaterako: AYALA, AYARA;
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Araba
    Jatorria: ETX.URI

  • aiala - (1966-1973 [2005]) IÑ.SATR.PV , 149. or.
    (...)
    Antroponimoa
    (...)

    Zer: Antroponimoa
    Non: --
    Jatorria: IÑ.SATR.PV

  • ayala: aiara - (1974) TXILL.EHLI , 166 B

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: TXILL.EHLI

  • aiala - (1974) LIZ.LUR , 24 (mapa), 38. or.
    (...)
    Aiala-ko lurra da lehena. Erdi Haroko Kejaako Kantzilerraren eta honen ondorengoen feudal indarrez, bere herrialde naturaletik -Kantabriko aldekotik, alegia- aparte gelditua. XVIII. menderarte, Orozkoko harana ere jauntxo haren ondorengoen eskuetan egon zen. // Aiala, XVI. mendean, Arabako zazpi taldeetako, cuadrilla-tako, bat bihurtu zen, "hermandad" edo anaiarte herrixka hauekin: Laudio, Arrastararia harana, Artzeniegako hiria, Amurrio, Lezama, Llanteno, Axpe (Sopeña) Arrespalditza herriburu zuena, Okendo eta Urkabustaiz. Azkenengo hau ez zen lehendabizi Aiala izan, X. mendetik Arabako bezala agertzen baita; eta orain Diputazioak egin duen eskualdekatzean ere, Gorbealdekoan sartu du. // Aiala eskualde honek (Diputazioak comarca cantábrico alavesa deitzen duenaz) 364,85 km- eta 26.699 bizilagun ditu, hiriburu bezala Amurrio duelarik; baina herririk handiena Laudio da, industria ugarirekin. Eskualde guztian ehun bat ola eta lantegi daude; eta, Bilboren hurbiltasunagatik eta Arabako ekonomi kontzertuari esker, industria ugaritzen ari da. // Aialaz mintzatuz gero, ezin ditugu ahantzi honen Saraube izeneko batzar lekua, Jesus Galindezek hainbeste aldiz aipatua, ez eta ere, euskeraren aldetik, Jose Paulo UIlibarri aialar seme jatorra, ikastola eta hizkuntzaren ofizialtasunaren argitzaile eta iratzartzaile Iehenenetakoa
    (...)

    Zer: Eskualdea
    Non: Araba
    Jatorria: LIZ.LUR

  • ayala: aiara (aiarar) - (1976) E.EUS.LIZ.KN , Euskera, XXI (1976, 1), 306. or.
    (...)
    Kodea: 1.2.4.
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: E.EUS.LIZ.KN

  • ayala: aiara (aiarar) - (1978) E.EUS.UD , Euskera, XXIII (1978, 1), 320. or.

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: E.EUS.UD

  • ayala: aiara (aiarar) - (1979) E.UDAL , 19

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: E.UDAL

  • aiara, ayala - (1982) GARURR.COMAL , V. lib., 13. or.
    (...)
    o ayala
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • aiara, ayala - (1984) GARURR.COMAL , V. lib., 11. or.
    (...)
    o ayala
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala: aiara - (1986) HPS.EAE , 71

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: HPS.EAE

  • ayala - (1989) OV.05 , --
    (...)
    valle y ayuntamiento alavés
    (...)

    Zer: Ibarra, udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1989/04/22) BOE.EAE , 096. zkia., 11918. or.
    (...)
    9137 RESOLUCIÓN de 14 de febrero de 1989, de la Dirección de Relaciones Institucionales y Administración Local, sobre publicidad de los nombres oficiales de los municipios de la Comunidad Autónoma. // A los efectos de lo que establece la disposición adicional primera del Decreto 271/1983, de 12 de diciembre, por el que se determina el procedimiento para el cambio de nombre de los municipios de País Vasco, resuelvo: // Aprobar la lista oficial de nombres, que es la que bajo el epígrafe “Denomincación actual”, y con el desglose por territorios históricos, se indica a continuación: // I. TERRITORIO HISTÓRICO DE ÁLAVA / ARABAKO LURRALDE HISTORIKOA [...] Conforme al artículo 4º del Decreto, la utilización de nombres que no figuren bajo el epígrafe “Denominación actual” debe suspenderse hasta que, previo el expediente a que se refiere el repetido Decreto, se obtenga la aprobación definitiva. // Vitoria-Gasteiz, 14 de febrero de 1989.- El Director de Relaciones Institucionales y Administración Local, Peru Bazako Atutxa
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: BOE.EAE

  • ayala, eusk. aiara - (1989/07/21) OB.AG , 2.3.
    (...)
    Onomastika batzordeak Gasteizen izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Herria
    Non: Aiara
    Jatorria: OB.AG

  • aiara, aiala - (1990) BARR.OTA , II. lib., 404. or.
    (...)
    aiara edo aiala.- Gorobel / Sálvada
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala - (1992/03/17) EHAA , 053. zkia., 2146. or.
    (...)
    LEHENDAKARITZA, LEGE ARAUBIDE ETA AUTONOMI GARAPENA // 786 // ERABAKIA, 1992ko martxoaren 5ekoa, Erakunde Harreman eta Toki Administrazioko Zuzendariarena, Autonomi Elkarteko udalerrien izen ofizialak argitaratzeko dena. // Abenduaren 12ko 271/1988 Dekretuaren Xedapen Gehigarrietatik Lehenengoak ezarritakoaren ondorioetarako, honako hau // ERABAKI DUT: // «Gaurregungo izena» idazpurupean eta Lurralde Historikoetan banatuta ondoren ematen den izenen zerrenda ofiziala onartzea: // I. ARABAKO LURRALDE HISTORIKOA [...] Gaurregungo izena: ayala / Lehengo izena: ayala [...] Aipatutako Dekretuko 4. atalaren arabera, «Gaurregungo izenah idazpurupean azaltzen ez diren izenak ez dira erabili behar, Dekretu horretan aipatzen den espedienteari izapideak egin ondoren behín-betiko onartzen diren arte. // Vitoria-Gasteiz, 1992ko martxoak 5. Erakunde Harreman eta Toki Administrazioko Zuzendaria, RICARDO GATZAGAETXEBARRIA BASTIDA
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EHAA

  • aiara udal-barrutia - (1994/01/01) DEIKER.HPS , 63855
    (...)
    086-59 056
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • aiara - (1996/03/04) Euskera , XLI (1996, 1-2), 237
    (...)
    MIKEL GORROTXATEGI NIETO, Euskal Filologian Lizentziatua eta Euskaltzaindiaren Onomastika batzorde idazkeria denak, honako DIKTAMEN HAU EMATEN DU: Elkargo akademiko honek prestaturiko eta onartutako Euskal Herriko Udalen Izendegian, bere 103 zenbakian daraman izenak, eta orain arte Administrazioaren erabilera ofizialean Ayala deitua, euskal aldaera ofizialean AIARA dela. Eta hala adierazteko eta bertako Udalbatzari bidaltzeko, izenpetzen du Bilbon, mila bederatziehun eta laurogeita hamaseigarreneko martxoaren lauan. Mikel Gorrotxategi, batzordeko idazkaria.
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: Euskera

  • ayala / aiara - (1997/02/12) EHAA , 029. zkia., 2266. or.
    (...)
    OGASUN ETA HERRI ADMINISTRAZIO SAILA // Zk-691 // ERABAKIA, 1997ko urtarrilaren 31koa, Erakunde Harremanetako eta Toki Administrazioko zuzendariarena, Ayala Udalaren izena aldatzeko eta Ayala/Aiara jartzeko baimena emateko dena. // Ayala Udalak ofizialki Ayala/Aiara izena jartzeko baimena eskatuz egindako eskaria ikusi da. // Abenduaren 12ko 271/1983 Dekretuarekin, urtarrilaren 3ko 1/1995 Dekretuarekin eta otsailaren 28ko 173/1995 Dekretuarekin bat etorriz eta Arabako Foru Aldundiak eta Euskaltzaindiak egindako txostenak ikusi ondoren, hauxe // ERABAKI DUT: // Atal bakarra.– Ayala Udalaren izena aldatzeko eta Ayala/Aiara jartzeko baimena ematea (bi izen ofizial izango dira, Ayala gazteleraz eta Aiara euskaraz). // AZKEN XEDAPENA // Bakarra.– Erabaki honen aurka errekurtso arrunta aurkeztu ahal izango da Ogasun eta Finantza sailburuordearen aurrean, hilabeteko epearen barruan eta Herri Administrazioen Lege Jaurbideari eta Guztientzako Administrazio Jardunbideari buruzko azaroaren 26ko 30/1992 Legean ezarritakoaren arabera. // Vitoria-Gasteiz, 1997ko urtarrilaren 31. // Erakunde Harremanetako eta Toki Administrazioko zuzendaria, // JOSÉ M.ª ENDEMAÑO ARÓSTEGUI
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EHAA

  • ayala / aiara: aiara (aiarar) - (2000) E.EUS.GOR.EAE , Euskera, XLV (2000, 3), 1187. or.

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: E.EUS.GOR.EAE

  • aiara (gazt. ayala) - (2001) OR.AIAR , 161-162, 181. or.
    (...)
    Eskualdeari izena eman dion udalerri honek herrixka nahiko hartzen ditu. Lurraldean bazeuden aspaldi euskaldunak eta erromantzedunak (Irigoien 1997:376). Lekukotasunen ataletan bildu diren herriaren izen guztiak gaztelaniazkoak bide dira, eukarazko aldaeraren ordezkari bat bada, XVI. mendekoa, Esteban Garibai arrasatear historialariarena: “se llamó Ayara en la lengua Bascongada de la mesma tierra, y oy en día se llama en ella de la mesma manera, y por corrupción dicen en la castellana Ayala“(BarII 404). Lekukotasunen urritasuna, dena den, ez da arraroa, testuetako hizkuntza erdara zenez, erdarazko aldaerak idazten baitziren. Dena den, lurralde honetako euskal toponimoetan badaude erdal aldaera duten bi leku izen: Amurrioko Ayalabaso (BarII 91) eta Salbantoneko Ayalaran (BarII 196). // Alde batera uzten dira etimologia aurrezientifikoak, Lope García de Salazarrena kasu: “E el Rey dixo pues ayala, e por esto ovo nombre Ayala” [5. oin oharra: Eskualde honetako Salbada mendizerrarentzat ere antzeko azalpena eman izan da, salvar aditzaren partizipioaren bidez] (Irigoien 1997: 376). Izen iluna da, J. C. Barojak lotu zuen ai hitzarekin, ‘aldapa, aldats’ esanahiduna (1980: 250). Bukaerako alternantzia antzekoa dute Arabako beste bi toponimo ezagunek: Erdi Aroko Birgara, egungo Vírgala (cf. Gipuzkoako Bergara) eta antzinako Gebala, egun Gebara (Baroja 1980: 243). Azken hauek indoeuropar etimologia dute baina aztergai duguna zalantzazkoa den sail batean sar liteke: -*(h)ara atzizkia omen dutenenean. Hauetan toponimoaren osagai nagusia den izena euskarazkoa bada: 1025. urteko Larrahara, egun Larrara (Baroja 1980: 178), 1025eko Haiztara (aip. lib. 174) eta 1076ko Liçarrara, egungo Lizarra (Michelena 1987: 108). Agian talde ustezko honetan Aiara (*ai-+-(h)ara) ere sar genezake. // Aurrekoa segurua ez bada, zalantza gehiagorekin beste lotura bat aurkeztu daiteke, Eslabako Aiareta (6.- Salaberri 70, 664) leku izenarekin. Azaleko analisiaren arabera, Aiara + -eta egitura asmatzen da; edo, bestalde, Aioro-Aiora pertsona izenez eratua da. Hau, eta lehenago idatzia, kontu handienarekin hartu behar dira, izen honentzako etimologia betegarririk oraingoz ez dago [...] Ondorioak // Lan honetan toponimo ugari aztertu dira, batzuk etimologia argikoak, beste hainbeste ez. Hemen jatorri iluntzat aurkeztu direnentzat etimologia egokia izan dezakete, aurkitzea falta delarik. Gainera, ez da ahaztu behar ziurtasun mailak daudela, eta zenbait leku izenekin inolako arazorik ez dagoen bitartean, beste askorekin ziurtasuna ez dela erabatekoa, jatorria eta bilakaera guztiz zehaztea beharrezkoa baita. Hala ere, ondorio batzuk aurkeztu daitezke, toponimoen izaeraz eta jatorriaz. [...] // Multzo bat geratu da, zein taldetan sartzeko arazoak daudela: Aiara, Aloria, Artomaña, Lekamaña, Menoio, Murga, Obaldia eta Ozeka. Hauetarako hurbilketa zenbait proposatu dira, batzuetan litekeen etimologia ere bai, baina alor honetan duda da nagusi
    (...)

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Aiaraldea
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala v. aiara - (2001) OR.AIAR , 165. or.

    Zer: Udalerria, ibarra
    Non: Aiaraldea
    Jatorria: OR.AIAR

  • ayala / aiara: aiara - (2001) EUDEL , 30
    (...)
    aiarar
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EUDEL

  • aiara - (2005/05/19) OB.AG , 2.1.
    (...)
    Onomastika batzordeak Donostian izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • ayala / aiara: aiara (aiarar) - (2006) ARAUA.150 , Euskera, LI (2006, 2), 1102. or.

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: ARAUA.150

  • ayala / aiara: aiara (aiarar) - (2006/03/24) OB.AG , 1.0.
    (...)
    Onomastika batzordeak Ziordian izandako bileran onartutako izena
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • aiara udalerria - (2006/04/26) DEIKER.HPS , 63855
    (...)
    086-59 056
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • aiara - (2007) AFA.KAT , Pol: 0003
    (...)
    AYALA/AIARA
    (...)

    Zer: Lurzatia
    Non: Aiara
    Jatorria: DEIKER.HPS

  • ayala / aiara - (2007/03/22) EAE.IOF.07 , 58. zkia., 7063. or.
    (...)
    I. Arabako lurralde historikoa
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EAE.IOF.07

  • ayala / aiara - (2009/02/02) EAE.IOF.09 , 022. zkia., 507-2. or.
    (...)
    JAURLARITZAREN LEHENDAKARIORDETZA // 507 // EBAZPENA, 2009ko urtarrilaren 12koa, Toki Araubidearen zuzendariarena, Autonomia Erkidegoko udalerrien izen ofizialak argitaratzeari buruzkoa. // Abenduaren 12ko 271/1983 Dekretuaren xedapen gehigarrietatik lehenengoak ezarritakoaren ondorioetarako, honako hau // EBATZI DUT: // «Izen ofiziala» idazpurupean eta Lurralde historikoetan banatuta, ondoren ematen den izenen zerrenda ofiziala onartzea, lehengo izena ere azalduz, azken zerrenda ofizialean azaldutako izenarekiko aldaketarik jaso duten udalerriei dagokionez. // I. ARABAKO LURRALDE HISTORIKOA [...] En Vitoria-Gasteiz, a 12 de enero de 2009. // El Director de Régimen Local, // JOSÉ M.ª ENDEMAÑO ARÓSTEGUI
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EAE.IOF.09

  • ayala / aiara - (2009/02/10) EAE.IOF.09 , 028. zkia., 688-2. or.
    (...)
    JAURLARITZAREN LEHENDAKARIORDETZA // 688 // HUTSEN ZUZENKETA, honako ebazpenarena: Ebazpena, 2009ko urtarrilaren 12koa, Toki Araubi¬dearen zuzendariarena, Euskal Autonomia Erkidegoko udalerrien izen ofizialak argitaratzeari buruzkoa. // Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariari buruzko abenduaren 23ko 217/2008 Dekretuaren 18.2.a) artikuluak ezartzen duenez, aldizkariaren argitalpena prestatzerakoan egiten diren hutsak, baldin eta dokumentuaren edukia aldatzen badute edo zalantzak sortzen badituzte, Jaurlaritzaren Idazkaritzako eta Legebiltzarrarekiko Harremanetarako Zuzendaritzak zuzenduko ditu, ofizioz nahiz organo edo entitate interesdunak eskatuta. // Era horretako akatsak antzeman dira Euskal Autonomia Erkidegoko udalerrien izen ofizialak argitaratzeari buruzko Toki Araubidearen zuzendariaren 2009ko urtarrilaren 12ko Ebazpenean (2009ko otsailaren 2ko Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 22. zenbakia). Akatsaz ohartuta, honako hau zuzendu behar da: // Jarraian Euskal Autonomia Erkidegoko udalerrien izen ofizialen zerrenda argitaratzen da, lurraldeka: // I. ARABAKO LURRALDE HISTORIKOA [...]
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EAE.IOF.09

  • ayala/aiara - (2010/02/26) EHAA.EAE.10 , 039. zkia., 2010/1032
    (...)
    JUSTIZIA ETA HERRI ADMINISTRAZIO SAILA EBAZPENA, 2010eko urtarrilaren 12koa, Auzibideen zuzendariarena, Autonomia Erkidegoko udalerrien izen ofizialak argitaratzeari buruzkoa. Abenduaren 12ko 271/1983 Dekretuaren xedapen gehigarrietatik lehenengoak ezarritakoaren ondorioetarako, honako hau EBATZI DUT: «Izen ofiziala» idazpurupean eta lurralde historikoetan banatuta, ondoren ematen den izenen zerrenda ofiziala onartzea, lehengo izena ere azalduz azken zerrenda ofizialean azaldutako izenarekiko aldaketarik jaso duten udalerriei dagokionez. I. ARABAKO LURRALDE HISTORIKOA (…) Vitoria-Gasteiz, 2010eko urtarrilaren 12a. Auzibideen zuzendaria, MARÍA SOLEDAD GÓMEZ ADRIAN.
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: EHAA.EAE.10

  • aiara / ayala - (2013) IZ.03 , 27-36. or.
    (...)
    Aiara: izena eta lurraldea // Gaur egun izen hori daraman udalerria Arabako probintziaren ipar-mendebaldeko muturrean dago eta Aiarerri historikoaren lurralde-hondarra da. Arabako isurialde atlantikoan dago, longitudeko 2º 58’ eta 3º 10’ W, eta latitudeko 43º 00’ 43º 09’ N artean, Gorobel mendilerroaren iparraldeko hegalean. Mendigune honetako gailurrik altuena den Eskutxi mendian (1178 m) erdiesten du Aiarak ere bere punturik garaiena. // Erlojuko orratzen norabideari jarraituz eta iparraldetik hasita, Aiarako udalerriak honakoekin egiten du muga hurrenez hurren: Gordexola, Okondo, Laudio, Orozko, Amurrio, Urduña, Villalba de Losako Batzarra, Lausa Harana, Mena Harana eta Artziniega. Baina Aiarako jurisdikziopeko mugen kontua, inguruko auzo herrien lerrokada hutsa baino aberatsagoa da. Beste toki batzuetan ohi denaz beste, udalerriaren barruko antolakuntza ez da homogeneoa. Aitzitik, oso ongi zehaztutako nortasun propioa duten hogeita lau herriz osatuta dago, herri batzar edo kontzejuetan biltzen direnak [1 Aiarako udalerria hogeita lau herrik osatzen duten arren, administrazio-batzarrak edo kontzejuak hogeita hiru dira, batez ere arrazoi praktikoengatik Beotegi eta Menagarai herriak batzar bakar batean bildurik daudelako]. Antzinako figura administratibo hori oso ohikoa da Arabako lurralde historikoan eta eskumen, betebehar nahiz eskubide batzuk izaten dituzte, udalerriaren berezko gobernu-organoa den udalaren aurrean. Udalaren osoko bilkurak Arespalditza herrian dagoen udaletxean egiten dira. // Aiara izeneko errealitate administratiboak // Aiara izena hainbat errealitate administratibo izendatzeko erabili izan da denboran eta espazioan barrena. Espero zitekeen bezala, elkarren antzik ez zuten gauzak izendatzeko erabili izan denez, Aiarako lurralde historiko bereziari erreferentzia egin behar zioten kontzeptuak nahastu egin dira sarritan. // Laburki bada ere, gaira argi pixka bat ekarri nahirik, beren identifikaziorako Aiara izena erabili duten edo orain ere erabiltzen duten erakundeen zerrenda laburra egitea egokia dela dirudi. Honako hauek dira: // Aiarerria. Egungo Aiararen oinarri historikoa eta jatorria izanik, erakunde politikoa zen eta erabileraren nahiz ohituren ondoriozko botere publikoak zituen, gaur egun, lurralde historiko horretan dirauen berezko lege-sistema den Foru ezagunean jasota daudenak. Aiarerria hobeto kudeatu eta administratzeko, bost kuadrillatan [2 Saraubeko Batzar Orokorretan botoa ematen zuten hurrenkeran jarri ditugu horko kuadrillak eta herriak: Lezama: Baranbio, Astobitza, Lezama, Larrinbe, Lekamaña, Saratxo, Etxegoien eta Izoria; Amurrio: Amurrio, Olabezar, Murga, Luiaondo; Sopeña: Arespalditza, Maroño, Agiñaga, Madaria, Salmantón, Menoio, Ozeka, Lexartzu, Añes, Soxo, Erbi eta Luxo; Lanteno: Kexaa, Menagarai, Erretes, Opellora, Lanteno, Mendieta, Santa Koloma, Erretes Tudela eta Soxoguti; Okondo: Beotegi, Zuhatza eta Okondo] bilduta zeuden hogeita hamahiru herrik osatzen zuten. Kuadrilla bakoitzak bere ordezkaria zuen Saraubeko landetan egiten ziren Batzarretan. Gerra Karlistetan armada liberala irabazle gertatu ondoren, foruen abolizio legea (1839) ezarri eta udal antolamenduei buruzko legeria berria indarrean jarrita (1841), izandako garaipen militar ospetsuen ondorioz, Baldomero Espartero jenerala zen gobernuko presidentea, eta Erresuma probintzia nahiz udalerri homogeneo samarretan antolatu zuen. Orduz geroztik, Aiarako 36 herri haiek bost udalerritan banatuak gelditu ziren [3 Aiarerriko gaur egungo udalerrien sorreraz, oso interesgarriak dira Aiara udalerriko mapan ageri diren ohar historikoak (Mugurutza, 2012): // «Gerra Karlistetan nagusitu eta gero, Espartero bera izango zen Erregeordea –egungo Estatuko Presidentearen baliokidea– eta Frantziako Iraultzaren (1789) ostean hazitako joera liberal eta modernistak aplikatuz, 1841 urtean Espainia osoko tokiko foru-sistemak baliogabetzeko agindua emango zuena eta udalen sistema berritzaile eta homogeneoa ezarriko zuena. Eta horra arte hain itzal handikoa zen 36 herriko Aiarerria desagertu egin zen. Baita bere Foru eta berezko antolatze-sistemak ere. Gainera, biztanle-gune handienei udal propioa sortzeko aukera eman zien lege berriak eta Amurrio, Lezama –1976 urtean Amurriok bereganatuko zuena–, Artziniega eta Okondo udalak eratu ziren. Egoera traumatiko hartan gauzatu zen gaur egungo 24 herriko Aiara udala, 1842ko azaroaren 17an eta urtebete lehenago zituen lurren % 55arekin»] –Aiara, Artziniega, Okondo, Amurrio eta Lezama–, gaur egun lau badira ere, azkenengo hau Amurriorekin elkartu baitzen 1976an. Horren ondorioek bizirik diraute gaur egun eta Gorobelgo zelaietan bazkatzeko eskubidea dute oraindik ere gaur egun Aiarakoak ez diren Amurrio eta Okondoko udalerrietako abereek. Gauza desberdinak aipatzeko izen bat bera erabiltzeak arazoak sor zitzakeela ikusita, Euskaltzaindiak bere Onomastika batzordearen bitartez erabaki zuen errealitate historiko hau aipatzeko Aiarerria izenaren erabilpena zela egokiena, antzeko beste zenbait izenetan segitu diren irizpideak erabilita. Gaztelaniazko tierra hitzak (‘herri’), Erdi Arotik hona, lurralde bereziak politikoki ulertzeko era berezko baina nahiko arrunt bati egiten dio erreferentzia. // Aiarako kuadrilla (tradiziozkoa). XIX. mendean Arabako lurraldea antolatzeko zeuden sei kuadrilletatik hirugarrena dugu Aiarakoa. Kuadrilla honek, halaber, bost ermandade [4 Aiarako kuadrillan ermandade hauek zeuden eta horien barruan zenbait biztanle-entitate: Aiarako ermandadea, 34 gunerekin: Agiñaga, Amurrio, Añes, Astobitza, Baranbio, Beotegi, Opellora, Erbi, Erretes, Erretes Tudela, Etxegoien, Izoria, Larrinbe, Lekamaña, Lexartzu, Lezama, Lanteno, Luiaondo, Luxo, Madaria, Maroño, Menagarai, Mendieta, Menoio, Murga, Okondo, Olabezar, Ozeka, Kexaa, Salmantón, Santa Koloma, Saratxo, Soxo eta Zuhatza; Artziniegako ermandadea, 5ekin: Artziniega, Campijo, Gordelliz, Soxoguti eta Villasús; Laudioko ermandadea, 6rekin: Dubiriz, Goienuri, Isusi, Larrea, Larrazabal eta Olarte; Arrastariako ermandadea, 4rekin: Aloria, Artomaña, Delika eta Tertanga; eta Urkabustaizko ermandadea, 11 entitaterekin: Abezia, Abornikano, Apregindana, Beluntza, Goiuri, Izarra, Larrazkueta, Ondona, Oiardo, Untzaga eta Uzkiano] zituen hobeto gobernatu ahal izateko. Gauzak are gehiago nahasteko, ermandade horietako bati ere Aiara izena ematen zitzaion. // Aiaraldea (egungo Aiarako kuadrilla). Arabako lurralde historikoko udalerriak elkartzeko udalaz gaineko administrazio-erakundeetako bat da, kuadrillak 1986/63 Foru Arauaren aplikazioaren ondorio zuzenez sortu baitziren. Honako udalerri hauez osatua dago: Aiara, Amurrio, Artziniega, Laudio eta Okondo. Izen horren azpian Aiarerrikoak inoiz izan ez diren Artziniega edo Laudio egoteak oztopo bat baino gehiago sortu du, baita zenbait errezelo ekarri ere. Horregatik, homonimia honen ondoriozko deserosotasuna eta desadostasunak saihestu nahian, azkenaldian Aiaraldea euskal izena erabiltzen hasi da, orokorragoa eta egokiagoa dena eta Euskaltzaindiko Onomastika batzordeak 2005ean onartu zuena. Horren bidez, irtenbide errazik ez duen arazo honi nolabaiteko erantzuna eman nahi izan zaio. // Aiarako ermandadea. Aiarako kuadrilla antzina banatuta zegoen ataletako bat da, hogeita hamalau herriz osatua eta gorago esan den moduan zehaztua. // Aiara udalerria. XIX. mendeaz geroztik Espainiako erresuma artikulatzeko oinarri nagusia udalerria da. Udala Estatuaren administrazio-organoa da eta herri inguruari dagokio. Arau bidezko definizioaz honako hauek osatzen dute udala: Alkate bat –udalerria administratzeko gobernu-ordezkaria baino ez dena–, zenbait alkateorde eta zinegotziz osatutako udal-kontseilua eta, Aiaran bezala beharrezkoa den kasuetan, auzo-alkate batzuk. Udalerriaren figura indarrean jarrita, erresumako lurraldeak homogeneizatu nahi izan ziren eta, haren ondorioz, lehengo figura historikoak desegin behar izan ziren eta lurraldea beste modu batera berregituratu. Aldaketa harengatik, administrazioari eta gobernuari dagozkienetarako Aiarerri Historikoa desagertzera eraman eta, lehen esan den bezala, zenbait udalerritan banatuta gelditu zen. Jatorrizko 36 herri haietatik gaur egun 24k osatzen dute Aiara udalerria –23 administrazio-batzarretan antolatuak–: Agiñaga, Añes, Arespalditza, Beotegi –administrazioaren eraginetarako Menagarairekin bat egina–, Erbi, Erretes, Etxegoien, Izoria, Kexaa, Lanteno, Lexartzu, Luiaondo, Luxo, Madaria, Maroño, Menagarai, Menoio, Murga, Olabezar, Opellora, Ozeka, Salmantón, Soxo eta Zuhatza. Udaleko auzoburua Arespalditza da eta hor daude udaletxea eta administrazioko bulegoak, aipatu dugun legez, ez baitago Aiara izeneko toki zehatzik eta horrek zenbait nahaste sortzen baitu. // Aiarako bikariotza. Elizaren administrazio historikoari dagokio lurralde antolaketa hau. Gotzainen elizbarrutiak bikariotzetan banatzen dira eta hemen aipatuko dugun elizbarrutia Calahorrakoa da ari garen garaiaz ari garela. Bikariotza honetan hurrengo 27 herrietako parrokiak zeuden: Agiñaga, Amurrio, Añes, Arespalditza, Astobitza, Baranbio, Beotegi, Erbi, Erretes, Izoria, Kexaa, Larrinbe, Lekamaña, Lexartzu, Lezama, Luiaondo, Luxo, Madaria, Maroño, Menagarai, Menoio, Murga, Olabezar, Ozeka, Salmantón, Saratxo eta Zuhatza. Aiarako herriak izan arren, Lanteno eta Opellora Tudelako bikariotzakoak ziren. Elizgizonen bilerak Arespalditzan egiten ziren, administrazio laikokoak bezala, herri hori hartzen baitzen bikariotzako erdigunetzat. // Aiarako jaurerria. Aiarako jaunaren mende zeuden lurraldeen multzoa zen, denboran zehar oso muga eta hedadura aldakorrekoak. // Aiarako ibarra. Azkenaldian erruz erabiltzen hasi den arren, izen tamalgarri honek nahastea besterik ez du ekarri, era berean erabiltzen baita Aiarako kuadrillaren, udalerriaren nahiz Aiarerri historikoaren sinonimo gisara. Turismoaren sustapeneko sektoretik-eta bultzatu da batez ere, eta hain maite omen duten Aiarako idiosinkrasia ezagutu gabe egiten dutela nabari daiteke haien defendatzaileengan, zeren Aiarak inoiz ez baitu ‘ibar’ hitza erabili bere burua izendatzeko. Euskaraz egokia ez den bailara hitz gipuzkoarra erabiltzeak akatsaren ondorioak areago nahasten ditu, hitz hori ez delako ‘ibar’ orokorragoaren baliokidea, ‘eskualde txikia’ adieraduna baizik. // Aiara izenaren jatorria eta esanahia // Aiara aipatzen den lehenengo agiri ezaguna, Alfontso izeneko Asturiasko errege bati zor diogu, bere leinua godoekin lotzeko ahaleginean, bere endaren historia bildu nahi izan baitzuen. Balizko iragan hori oroiminez puztu nahian, Asturias boteretsua Kantauri alde osoraino eta Pirinioetaraino hedatzen zela kontatzen digu. Eta testuinguru horretan aipatu ziren lehen aldiz, esaterako, Sopuerta, Karrantza, Bizkaia, Urduña, Araba, Iruñea eta Alaon –edo Aiaone, irakurketen arabera–, azkenengo hau ia historiagile guztiek Aiararekin lotzen dutena. Agiri interesgarri horrek Alfonso III.aren Kronika du izena eta IX. mendearen amaierakoa dela dakigun arren, ezin da data gehiago zehaztu. Aipua goiztiar samarra izanik ere, ez da pentsatu behar inola ere Aiara orduan sortzen ari zenik. Aitzitik, mundu bizi baten isla da, hedatzen eta eraldatzen ari zena, zeren mundu hartako antzinako egitura politiko, ekonomiko eta sozialak –seguruenik VIII. mende inguruan sortuak– ez baitziren jadanik ekonomia eta gizarte arloetan aurrera egiteko egokiak (García Camino, 2005). // Aiara aipatzen den bigarren agiria ere Erdi Arokoa da. Fernán González kondearen botoak izenaz ezagutzen den 939. urteko pribilegioa da eta Donemiliaga Kukulako artxibo historikoan gordetzen da. Agiri horretan toki asko aipatzen dira eta haien artean Aiala ageri da. Baina azkenaldian egindako ikerketa historiko batzuen arabera, agiri hori 1143 inguruan egindako faltsuketa ei da, Donemiliagako monasterioak berak bestela ezin konpon zitzakeen barneko arazo batzuei irtenbide justifikatua eta sinesgarria emateko egina [5 Benetan 1143 inguruko faltsuketa da eta Euskal Herriaren mendebaldeko zenbait tokik Donemiliagari eman beharreko produktuen zerrenda dakar. Honela dio: «Salceto, Sopuerta, Carrantia, Bardules, Tabison, Aiala, cum suis villis ad suas alfoces pertinentibus: per omnes domus, singulas libras de cera». Horren bidez, 200 urte lehenago Fernán González Gaztelako kondeak emandako balizko eskubide batzuk eskuratu nahi zituen Donemiliagak. A. Ubietok aztertu du agiria eta faltsuketa 1143an egin zela proposatzen du. Gaia jorratzen da, halaber, García de Cortazarren El dominio del monasterio de San Millán de La Cogolla (1969) tesian ere, eta historiagile honek dokumentua faltsutzeko arrazoiak sakonki interpretatu eta dagokion garaian kokatu du. Elena Barrenak (1989) eta Ernesto Pastorrek (1997) ere aztertu dute agiria]. // Aiara izena agertzen den hirugarren agiria ere –bigarrena, aurrekoaren datazioaz esandakoa kontuan izaten badugu– Donemiliaga Kukulakoa da, 1095ekoa da eta Laudioko elizaren kontsakrazioaz ari da. Esaten denez, ekitaldi horretan elkartu ziren eskualdeko zaldunak zein auzotarrak eta, agiriaren arabera, Aiarako jaunak hartu zuen ibarreko herrixken ordezkaritza eta gotzainari zerga zehatz bat ordaindu behar izan zion elizen jabetza izaten jarraitzeko. Hori guztia hobeto ulertzeko, garai hartan kokatu beharra daukagu. Izan ere, feudalizazio prozesua bete-betean zegoen eta hamarrenak pilatzen saiatzen ziren ibarretan kokaturiko eliza nagusien bitartez. // Aipaturiko data horietatik aurrera, Aiara toponimoa sarriago aurkitzen da agirietan, espero zitekeen bezala, idatzizko iturri historikoak ere gero eta ugariagoak baitira. Agiri horiek guztiak, ordea, latinez edo hizkuntza erromantzez idatzita daude eta horregatik Ayala izena baizik ez dugu aurkituko antzinako paper-sortetan. Hala ere, segurtasunez dakigu aldi berean lurralde hori bera izendatzeko Aiara erabiltzen zuela euskaraz hitz egiten zuen herri xeheak –‘el vulgo’– hizkuntza horretan eskualdea izendatzeko. Berriro ere badirudi gure izenen egiazko historiak ihes egiten digula, garai bakoitzeko gizartearen errealitatea islatu nahi ez zuten agiri egoskorren erruagatik. // Lekukotzarik argi eta irmoena Esteban Garibaik bere Ilustraciondes genealógicas delakoan (1596) ematen diguna da, Ayala izenari buruz honakoa baitio: «...antes de los tiempos de este rey, se llamó Ayara en la lengua bascongada de la mesma tierra, y oy dia se llama en ella de la mesma manera, y por corrupción dicen en la castellana Ayala...» [6 Guerra, 1911, 60. or.], hau da, ’…errege horren agintaldiaren aurretik, lur honetako euskal hizkuntzan Ayara esaten zitzaion, eta gaur egun ere bertan euskaraz halaxe esaten zaio, eta endekapenaren ondorioz esaten zaio gaztelaniaz Ayala…’. Beraz, badirudi XVI. mendearen bigarren erdialdean bertako biztanleek erabiltzen zuten ohiko forma Aiara zela, eta Ayala alor ofizialera eta gizarteko maila altuagoetan kokaturiko gutxiengoetara mugatuko zela. // Aiara izena erabiltzen zela adierazten digun beste lekukotza bat, argitaratu gabea, 1696ko azaroaren 24an bildutako Arabako Batzar Nagusietako akordio batetik heldu zaigu. Batzar horretan Aiarako ermandadeak zubi bat berriro altxatzeko beharraz aritu ziren. Zubia Amurrio eta Larrinbe artean omen zegoen eta Aiarazubia zuen izena, gaur egun hari buruzko beste berririk ez dugun arren [7 «...que entre otros puentes que auia en dicha su hermandad, hera la que llaman AJARAZUUIA, entre los lugares de Amurrio y Larrinbe, paso rreal desde esta çiudad para el puerto de Bilbao...» (Arabako Batzar Nagusietako aktak, 1696ko azaroaren 24)]. // Toki-izenez gain, lurraldearen euskarazko izena abizenetan ere islatzen da. Zalantzarik ez dugu, hemen adierazten ditugunak baino lekukotza gehiago egongo direla, oraindik ez baitzaio ekin eskura dagoen dokumentazio guztia sakon aztertzeari. // Jakina da euskal abizen gehienen jatorrian toki-izenak daudela. Badirudi gauza bera gertatzen dela Aiara abizenarekin ere, halaxe aurkitzen baitugu, adibidez, Ondarroa hiriko kontzejuko XV. mende amaierako errolda-liburuan [8 Enríquez, 1991: Domeca de Ayara (1495, 217. or.), Furtún de Ayara (1495, 167. or.), Marya de Ayara (1495, or.), María de Ayara (1495, 227. or.), Martín de Ayara (1490, 228. or.), Pedro de Ayara (1490 eta 1495, 227. or.)... // Antzeko beste lekukotza asko aurki daitezke, halaber, herri askotako eliza artxibategietan: // Bataioak: Juan Ayara (Antzuola, 1503ko abuztuaren 6a), Ana Ayara Ylloro (Ondarroa, 1565eko martxoaren 24a), Anna Ayara Larrea (Bilbo, 1596ko apirilaren 20a), Pedro Goytiniz Ayara (Ondarroa, 1560ko urriaren 15a), Eusebia Arteche Ayara (Bilbo, 1892ko abuztuaren 1a)... // Ezkontzak: Pedro Ayara (Durango, 1563ko irailaren 10a), Teresa Ayara (Ondarroa, 1625eko urtarrilaren 6a), Josef Ayara Yriarte (Gasteiz, 1787ko apirilaren 13a)...]. Badira errolda-liburu horretan abizen horren beraren forma erromantzea duten bizilagunak ere, Ayala alegia. Zalantzarik gabe, azkenengo honek zuen kutsu ofizialagatik eta besteak aldean eramango zuen arrunkeria kutsuagatik, abizen bi horien bilakaerak gaur egun ezagutzen dugun egoerara ekarri gintuen: Ayala abizena mantendu egin da baina, aldi berean, Aiara aldaera galdu egin da, alegia. // Ohikoa da abizenek eboluzionatu eta toponimoen gaztelaniazko forma hartzea. Esate baterako, Laudio abizena Leintz Gatzagan 1497. urtean dokumentatzen bada ere –Juan de Laudio [9 Patxi Salaberri Zaratiegik eskuratutako datua]–, gaur egun ia desagertuta dago erromantzezko Llodio formaren mesedetan. Gure inguru honetan, antzeko ordezkapenak aurki daitezke Arespalditza, Erretes, Lanteno, Okondo, Urduña... bezalako abizenekin. Haien euskarazko aldaerak behin eta berriz dokumentatzen diren arren, gaztelaniazko aldaeren nagusitasun administratiboagatik, gaur egun ahitu egin dira. // Bitxia bada ere, gaur egun abizen bihurtutako toponimoen euskal formak errazago aurkitzen dira jatorrizko tokitik urruneko dokumentazioan, bertan toki-izenaren erreferentzia galdu delako. Gure kasuan, oso arraroa litzateke Aiaran bertan Aiara abizena dokumentatuta agertzea, bertako biztanleek oso ongi baitzekiten gaztelaniazko forma zela izen ofiziala, prestigioduna eta arrunkeriazko kutsu txikiagoa zuena, nahiz eta erabiliena izan ez. Gaztelaniazko formak herrian bertan izan zuen prestigioaren adibide ditugu Amurrioko Aialabaso [10 Amurrio eta Orozko artean 1791n egindako mugarriztatze batean: «...en el sitio titulado Bakuneko errekatxu, desviado con el (mojón) que sigue al término de Ayalabaso, formando ángulo a la parte de Ayala...» (Barrenengoa, 1990, II. liburukia, 91. or.)] edo Salmantongo Aialaran, Alfredo Oribe Fernandezek egoki dioen legez [11 2001, 161. or.]. // Aiara edo Ayala izenen etimologiari edo esanahiari dagokionez, ezin da datu sendo ugari eman. Jatorri argirik gabeko izena dela esatea da zuhurrena, nahiz eta zilegi den ikertzaile desberdinek emandako interpretazioak eskaintzea, kasu nahiz egileen arabera batzuk besteak baino egokiagoak izanik ere. // Agian guztietan ezagunena, legenda kutsua duen Lope García de Salazarrek Bienandanzas e Fortunas lanean emandakoa da [12 García de Salazar, XV. mendea, XX. lib., 13b-14a]: // «En el tienpo que reinava el rey don Alonso en Castilla que ganó a Toledo vino un fijo vastardo del Rey de Aragón que llamavan don Vela a lo servir. E andando este rey don Alonso a correr monte sobre las peñas de Mena, vio d’ençima la tierra donde es agora Ayala, que no era poblada, que se llamava la Sopeña; estando el Rey sobre la peña de Sálvada, dixiéronle los cavalleros que por qué no poblava aquella tierra e díxoles que la poblaría, si oviese quien lo poblase. E aquel conde don Vela de Aragón pidióle por merçed que gela diese e qu’él la poblaría. E algunos que allí estavan, que lo querían bien, dixiéronle: // - Señor, áyala. // E el Rey dixo: // - Pues áyala. // E por esto ovo nonbre Ayala e llamóse conde don Vela, Señor de Ayala». // Kronika legendario horren arabera uler daitekeenez, Ayala izena ‘ahí hela!’ edo ‘háyala’ formetatik letorke. Seguruenik, horixe izan da oihartzunik handiena erdietsi duen dedukzio etimologikoa, behin eta berriro errepikatu baita epai kritikorik bat ere gabe, izaera desberdineko hainbat argitalpenetan. Baina oso hedatuta eta sustraituta dagoen arren, eta aipa litezkeen hizkuntza arrazoibideak gorabehera, ikuspegi historikotik ere ez da onartzeko modukoa. Izan ere, noizbait esan den legez [13 Mugurutza, 2004, Aunia 8, 9. or.], Ayala izena kronika horretan edesten diren gertaera historikoak baino lehenago dokumentatua dago. Gogoan izan behar dugu errege horiek Gaztelako Alfontso VI.a (1040-1109) eta Aragoiko Antso Ramiritz (1063-1091) baino ezin direla izan. // Interpretazio hori alde batera utzita, bada onarpen handiagoa izan duen bide modernoago bat. Guk dakigunez, Julio Caro Baroja [14 1980, III. liburukia, 250. or.] izan zen Ayala eta ai(a) ‘aldapa, malda’ hitzaren arteko harremana iradoki zuen lehenengoa. Horretarako, Koldo Mitxelenaren Apellidos Vascos lanean [15 1977, 16, 38. or.] aipatzen den Pedro Antonio Añibarroren (17481830) eskuizkribu bat erreferentzia gisa hartzen du, haren arabera ai(a) hitzak, esan den bezala, ‘aldapa, malda’ esan nahi du. Baina datu bakar hori baizik ezagutzen ez denez gero, ikertzaile askok esanahi hori zalantzan jartzen dute. // Federico Barrenengoak (1990) aukeratu zuen bide etimologikoak ere badu bihurgunerik. Haren iritziz, Ayala izenaren jatorrian Aiara dago eta ‘haitzeko bazkalekua edo larrea’ esan nahi du, aia ‘haitza’ arraro bat eta ala ‘bazka, larrea’ hitzetan oinarri hartuta. Amaierako alha hitza ‘belardia’, euskararen ekialdeko aldaeretakoa da eta, gainera, nekez eman zezakeen euskaraz -ara. // Interpretaziorako biderik berriena F. Mugurutzaren eskutik heldu zaigu [16 2004, Aunia 8, 9. or.] eta, horren arabera, hasierako osagaia Aio edo Aius pertsona izen bat litzateke –oso ohikoa eta dokumentatua hala erromanizazio garaian nola Erdi Aroan–, eta gero horri -ara edo -ala partikula adjektibatzailea erantsita, horren ondorioz, pertsona izenak esanahi paraleloa hartzen du toponimo bezala. Antzeko zerbait gertatuko zen Aiarako Gotara auzoaren izenarekin, oinarrian Gota edukiko lukeena –Erdi Aroko pertsona izena–, eta lehen aipaturiko partikula bera hartuko lukeena. Egile horrek berak adierazten du garai batean Luiaondon zegoen Aio dorrearekin duen harreman argia ere, baita Ayega izenarekin duena ere, azken hau Aiara ondoan Gordexola eta Mena haranetan ageri dena. // Beste proposamen etimologiko batzuk ere jaso ditugu sareen sareko zenbait forotan [17 www.judaismovirtual.com]. Horien arabera, segurtasun handirik gabe, gure izena eta horren aldaera den Aiara, agian, aiala hitzetik heldu dela, hebreeraz ‘orein emea’ edo ‘gazela emea’ esan nahi duena. Esaten denez, abizen hebrearra litzateke eta lurralde honetako lehenengo biztanleetako bat edo beste askazi horretakoa izango zen eta ekarriko zuen hona. // Aurrekoaren moduko funtsik gabeko proposamenak alde batera utzita, eta azken ondorio gisa, esan dezakegun bakarra da Aiara edo Ayala izenaren jatorria eta esanahia oraingoz zalantzazkoak direla, hau da, ezin baiezta daitekeela segurtasunez zein ote den haren esanahia
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.03

  • aiara - (2015) IZ.05 , 57. or.
    (...)
    Den. oficial: Ayala / Aiara [...] Etimol.: Topónimo oscuro para nosotros. Está claro, sin embargo, que la etimología popular ‘háyala’, es decir, ‘que la tenga’ de García de Salazar (c. 1475: 367 v.) no se sostiene (Irigoien, 1986: 6). Hubo en Iruraitz un despoblado que se documenta en la Reja (1025) como Aialha, con grupo que corresponde a una lateral fortis que no se convierte en tap, tal como indica la toponimia menor (Ayalacoerrotaostea, Ayalamadura, etc., Dulantzi, LdG., 1989: 91), con posible etimología ai ‘cuesta’, ‘pendiente’ y alha ‘alhagunea’, ‘pastizal’, que no se puede proponer, sin embargo, para el nombre del valle de Ayala, en euskera Aiara, con paso l lene > r [R] en posición intervocálica. // Está documentado el nombre personal Aegialus, en Italia y Valencia al menos, y tal vez prodríamos partir de una forma como *(uilla) aegiala ‘la propiedad de Aegialus’ de donde *Eyala por evolución romance, Ayala por asimilación, Aiara en euskera.
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • ayala - (2015) IZ.05 , 113. or.
    (...)
    vid. Aiara
    (...)

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • aiara - (2016/11/08) OB.AG , 1.

    Zer: Udalerria
    Non: Araba
    Jatorria: OB.AG

  • ayala - (d. g.) GAND.SM , 1184

    Zer: Ibarra
    Non: Araba
    Jatorria: IZ.05

  • [a.já.la] / [a.já.ɾa] - (2015) [IZ.05]
  • Ayala / Aiara (ofiziala)
  • Ayala (gaztelania)
UTM:
ETRS89 30T X.494893 Y.4769562
Koordenatuak:
Lon.3º3'41"W - Lat.43º4'46"N

Kartografia:

086-37 [FK]; 086-43 [FK]; 086-36 [FK]; 086-02 [FK]; 086-11 [FK]; 086-18 [FK]; 086-10 [FK]; 086-03 [FK]; 086-44 [FK]; 086-20 [FK]; 086-33 [FK]; 086-53 [FK]; 086-59 [FK]; 086-34 [FK]; 086-49 [FK]; 086-26 [FK]; 086-19 [FK]; 086-58 [FK]; 086-57 [FK]; 086-42 [FK]; 086-29 [FK]; 086-52 [FK]; 086-51 [FK]; 086-50 [FK]; 086-27 [FK]; 086-12 [FK]; 086-35 [FK]; 086-13 [FK]; 086-25 [FK]; 086-30 [FK]; 086-45 [FK]; 086-28 [FK]; 086-21 [FK]
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper