Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

baldi

iz. Estalkia, bereziki Itun Zaharreko kutxaren estalkia. Kutxa honen gainean zegoen mesede-tokia; hau zen urrezko baldi edo plantxa, kutxa guztia estaltzen zuena, eta baldi honen bi ertzetan zeuden, elkarri begira, bi Kerubin eder.

baldin

ba- baldintzazko aurrizkiaren indargarria. Beraz, baldin geure buruaz kontu onik eman nahi badugu (...). Ahaleginak premiazko ditugu hizkuntzak iraungo baldin badu. Nork ez du gure artean ezagutzen, arestian jaioa ez baldin bada, faxismoaren mutur beltza? Komeni baldin bada, bai.

baldin eta Baldin. Edozein gauzak dardarka jartzen nau, baita txikienak ere, baldin eta eraginik izan badezake nire arimaren nahasmendu honetan.

baldinba

Nahia edo itxaropena adierazten duen partikula. (Indikatibozko aditzekin erabiltzen da, batez ere geroaldian doazen aditzekin). Ik. baldinbaitere; ahal2; agian 2; oxala. Baldinba ez zara hain eroa izango. Baldinba ez nauzu utziko. Adio ene maiteak, baldinba ez betiko! Baldinba etorriko ahal da! Ez, ez baldinba!

baldinbaitere

Nahia edo itxaropena adierazten duen partikula. Ik. baldinba; ahal2; agian 2; oxala. Baldinbaitere etorriko ahal da! Gure jendeak ezagutzen du (baldinbaitere!) begibakar, eta ez du artean inork monophthalmo esateko zaletasunik agertu.

baldinbere

1 adb. Egiazki. —Ezkonduen biziera baino beste bizibide hobeagoren bat Zerurako ote da? —Bai, baldinbere: eta da, ezkondu gabe bizitzea.

2 Baldinbaitere.

baldinetariak

lok. Zah. Baldin, baldin eta.

baldinkizun

iz. Baldintza.

baldinpetu

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, baldinpetu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldintzatu].

baldintasun

iz. Zah. g.er. Baldintza.

baldintza

1 iz. Zerbait gertatzeko edo betetzeko nahitaezko den gauza. Ik. kondizio. Baldintzak jarri, ezarri. Eskatzen den baldintza bakarra. Zerbaitetarako bete behar diren baldintzak. Baldintza nagusia. Baldintzarik eza. Baldintzarik gabe. Aukerako baldintzak. Baldintzak, jakina denez, bi eratakoak dira: beharrezkoak eta nahikoak. Batasuna ez da aski den baldintza, baina bai premiazko eta ezinbestekoa.

2 iz. Hizkl. Baldintza adierazten duen perpausa. Garai eta euskalki guztietako autoreetan aurkitzen da egitura hau, eta esan daiteke egitura zabalduena dela mota horretako baldintzetan. || Ik. baldintzazko. Baldintza perpausak.

3 iz. Hizkl. Baldintza adierazten duen adizkia. Indikatiboko baldintza. || Baldintza adizkiak.

baldintza agiri, baldintza-agiri Kontratazio administratibo baterako aldez aurretik eta publikoki ezartzen diren baldintza orokorrak. Mutrikuko merkatu plaza eraberritzeko obra kontratuaren baldintza-agiria.

baldintzapean 1 adb. Aipatzen den baldintzarekin, aipatzen den baldintza betetzearen truke. Urliak barkatzen badio sandiari, honek barkamena eskatzeko baldintzapean, zer barkatzen du edo nori barkatzen dio?

2 adb. Legeak ezartzen dituen baldintza jakin batzuekin. Presoaren abokatuek bigarren aldiz egin dute baldintzapean aske uzteko eskaria.

baldintzapeko 1 adj. Aipatzen den baldintzaren mende dagoena.

2 adj. Preso baten edo akusatu baten askatasunaz mintzatuz, legeak ezartzen dituen baldintza jakin batzuk betez gero ematen dena. Fiskala baldintzapeko askatasunaren alde agertu da.

baldintza-plegu [Oharra: Euskaltzaindiak, baldintza-plegu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldintza-agiri].

baldintzazko 1 adj. Baldintza adierazten duena. Baldintzazko perpausak.

2 adj. Baldintzapekoa. Erabateko ukoa eta baldintzazko ukoa.

baldintzapen

iz. Zerbait baldintzatzen duen gauza. Norberaren bizimoduaren baldintzapenak.

baldintzatu, baldintza/baldintzatu, baldintzatzen

du ad. Zerbaitek beste zerbaiti baldintza ezarri; zerbait edo norbait era jakin batekoa izanarazi, era jakin batean ariarazi. Haren etortzeak nire joatea baldintzatzen du. Erabaki hark geroko bizitza baldintzatuko zidan, hein handi batean behintzat.

balditu, baldi, balditzen

da/du ad. Ipar. Harritu, zurtu. Ez horretaz baldi. Geroztik honat ez da deus baldi nazakeenik. Ez da, beraz, batere balditzekorik, aitak hainbeste maite baldin bazuen.

baldoki

iz. g.er. Lokia.

baldosa

iz. Heg. Harrizko edo zeramikazko pieza zapala, gehienetan karratua, lurra edo hormak estaltzeko erabiltzen dena. Baldosa zuri-beltz handiek estaltzen zuten zola.

baldosatu, baldosa/baldosatu, baldosatzen

du ad. Heg. Lurra edo pareta baldosaz estali.

baldotar

1 iz. Hist. XII. mendean, P. Valdok Elizaren hierarkiaren kontra eta Ebanjelioaren araberako bizierara itzultzearen alde aldarrikatu zuen doktrinaren jarraitzailea.

2 adj. Doktrina horrena, doktrina horri dagokiona.

baldraska

adj. Emakumeez mintzatuz, baldresa.

baldres

1 adj. Arduragabea, moldakaitza, bereziki janzkerari dagokionez. Ik. narras; trauskil; baldan. Nahi adina diru izan arren, beti agertu zen baldresa. Zirujau txar eta baldresekin.

2 adj. Irud. Esaten dute euskara baldresa, trauskila eta soineko zantarduna dela. Oraintsuko usadio baldresa.

baldreskeria

iz. Baldresa denaren nolakotasuna, gaitzesgarritzat hartua; baldresari dagokion egitea.

baldrestu, baldres/baldrestu, baldresten

da/du ad. Baldres bihurtu.

bale

interj. Heg. Beh. Ados!

balea

1 iz. Itsas ugaztuna, egungo animaliarik handiena, iluna gainaldetik eta argia azpialdetik, ahoa adarkizko xaflaz hornitua duena (Balaena sp., Neobalaena sp., Eubalaena sp., Ziphius sp., Megaptera sp. eta Eschrichtius sp.). Balearen arrantza. Baleak harrapatzera. Balea zauritu dugu arpoiaren kolpeaz. Dozenaka irensten zituen aleak, halako aise nola antxoa baleak. || Balea dute handixkoena arrain guztien artean.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Balea koipea, gantza, lumera. Balea denborak. Balea-arrantzalea.

balea arrantza, balea-arrantza Balea-arrantza arrisku handikoa zen.

balea bizar, balea-bizar Balearen ahoko adarkizko xaflak; xafla horietako bakoitza.

balea urdin Balaenopteridae familiako zetazeo luze eta liraina, bizkarraldea urdin-arrea eta sabelaldea argiagoa duena.

balear

adj. Balear Uharteetakoa, Balear Uharteei dagokiena.

baleatzar

iz. Adkor. Balea handia. Baleatzar batek, aho zabalaz ene umea niri ostuta, sabeleraino sartu zuen.

baleazale

iz. Balea-arrantzalea. Antzinako baleazaleen ondorengoak.

balekibale

adb. Lap. eta BNaf. Badaezpada ere. Nahi du, bestalde, Josefak Espainiako lurrean dagoen etxera pasatu lehenbailehen, balekibale.

baleko

adj. Heg. Beh. Gutxienekoa betetzen duena. Ik. onargarri. Halako gauza bat dogmatzat hartzen bada, edozer da, orduan, baleko.

balekume

iz. Balearen umea.

balenki

adb. Zah. Ausardiaz.

balent

adj. g.g.er. Ausarta.

balentria

iz. Ausardia edo adore handiko egitea; egite miragarri edo gogoangarria. Bere buruaren aski jabe zen, haatik, adiskidantza hortaz balentriarik ez egiteko. Haien armadako gizon sendoen balentriak. Gure antzinako eta geroagoko balentriak zabaldu dituzten irakurgaiak.

balentzia

iz. Kim. Atomo batek, beste batzuekin konbinatzean, hartzen edo ematen dituen elektroien kopurua adierazten duen zenbakia.

baleontzi

iz. Baleak harrapatzeko erabiltzen den itsasontzia. Norvegiar baleontzi handien tankerakoa.

baletzar

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baletzar-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baleatzar].

balezta

1 iz. Arma zaharra, arkuaren antzekoa, baina ez hain bakuna, geziak, tragazak edo harriak jaurtitzeko erabiltzen zena. Tenka ezazue Apoloren balezta.

2 iz. Heg. Orga, bagoi eta kidekoetan, gurpilak esekitzeko erabiltzen den xaflazko malgukia.

3 iz. Txerriei, behiei edo txakurrei jartzen zaien lepokoa, zenbait lekutan sartzea eragozten diena.

4 iz. Zub. Satorrak harrapatzeko zepoa.

baleztari

iz. Baleztaz armatutako gudaria. Eskuan tragaza duen baleztaria bezala. Baleztari gaiztoa, gezurti (esr. zah.).

baleztatu, balezta/baleztatu, baleztatzen

du ad. Abereei balezta ezarri.

baliabide

1 iz. pl. Norbaitek, eta bereziki herri batek, dituen edo erabil ditzakeen ondasun edo bide materialak. Gipuzkoako ur baliabideak. Herri baten giza baliabideak.

2 iz. Batez ere pl. Zerbait lortzeko baliagarri gerta daitekeen bidea. Ik. bitarteko 3. Teknika-baliabideak. Kontakizunean erabiltzen dituen baliabide nagusiak. Hizkuntzak berak dituen baliabideak erabiliz sorturiko hitzak.

baliaezintasun

iz. Arazo fisiko edo psikikoren baten ondorioz, aldi baterako edo betiko, lan egiteko gaitasunik ez duen pertsonaren egoera. Baliaezintasun handia egiaztatzen duen agiria da aurkeztu behar denetako bat. Baliaezintasun arriskuei aurre egiteko aseguruak.

baliagarri

adj. Zerbaitetarako balia daitekeena. Hizkera teknikoan baliagarri gerta dakigukeen bereizkuntza. Etxegintzarako baliagarri diren lurretan.

baliagarritasun

iz. Baliagarria denaren nolakotasuna. Ik. erabilgarritasun. Botoaren baliagarritasunaz mintzatu dira egun hauetan. Teoria hauek oraindik egiaztatu edo gezurtatu ez direlarik, biek dituzte zeinek beren alde onak eta baliagarritasuna.

balia izan

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, balia izan-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balio izan].

baliakizun

iz. Batez ere pl. Baliabideak. Horretarako, adimenaren eta bihotzaren baliakizunez baliatzen da. Oso baliakizun gutxirekin gelditu ziren harrezkero.

baliarazi, baliaraz, baliarazten

du ad. Hobetzat harrarazi, nagusitzera behartu; baliagarri, onuragarri bihurtu. Egia baliarazteko. Nork bere burua baliarazteko dukeen antze artetsua. Gure gorputza baliarazi behar dugula Jainkoa goresteko. Ez ditugulako grazia haiek behar bezala baliarazi. Emazte zuhurrak gauza guztiak baliarazten ditu.

baliarraindar

1 adj. Baliarraingoa, Baliarraini dagokiona.

2 iz. Baliarraingo herritarra.

baliatu, balia, baliatzen

1 zaio ad. Norbaiti zerbait edo norbait baliagarri gertatu. Zeure asmo makurretarako nor baliatuko zaizu? Zure izate zerutarra lurtarroi balia dakigun. Jainkoa balia dakidala. Argi hori bekit beraz balia. Ez zaio baliatu laster egitea.

2 da ad. Zerbaitetarako bide bezala zerbait edo norbait erabili. (Dagokion osagarriak -z atzizkia hartzen du). Ik. aprobetxatu. Norbaitez baliatu zerbait lortzeko. Liburu askoz baliatu dira idazlan hori prestatzeko. Zure bitartekotasunaz baliaturik. Adimenaz balia zaitez, ez indarraz. Inoren hitzaz baliatu behar badut. Nola baliatuko ote nintzen kutxa hartaz. Geure buruez ezin baliatuz aurkitzen gara.

3 du ad. Erabili. Ez dugu hitz hori baliatzen. Bertsoa bururatzeagatik edozein hitz mota baliatu nuen. Ea denbora ongi baliatu duen. Ezdeusetako direla mundu honetako ondasunak, ez badira besterako baliatzen.

baliatzaile

1 adj./iz. Zerbaitez baliatzen dena. Gauzak non-nahi kariotuz doazelarik, autobidearen baliatzaileak loriatzen dira prezio apaltze honekin.

2 adj./iz. Zernahi aukeraz, kezka handirik gabe, baliatzen dena. Badira ere aitzindari baliatzaileak, ontsa irabazten dutenak guti arriskatuz.

baliatze

iz. baliatu aditzari dagokion ekintza.

baliente

adj. Heg. Beh., Herr. Ausarta, suharra, adoretsua.

bali izan

da ad. Ipar. Legezkoa izan; baliozkoa izan. Bozak bali direla erabaki du auzitegiko epaileak. Funtsean, arrazoinamendu hori bera bali da ere eskuinaldekoentzat.

balin

[Oharra: Euskaltzaindiak, balin-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldin].

balio

1 iz. Zerbait edo norbait aintzat hartzekoa egiten duen ezaugarria edo ezaugarri multzoa. Balio handiko, txikiko, urriko gauza. Ez dut uste aspaldiko urteetan liburu honen baliokorik asko izan dugunik. Literatura lan baten balioa. Baliorik gabekoa (Ik. baliogabe). Egin den lanaren balioa aitortuz. Agiri baten balioa. Hutsaren truke erosi zuen sailak urrearen balioa du gaur. Horri ere bere balioa eman behar zaio.

2 iz. (Dirutan-edo neurtzen denean). Ik. prezio. Ondasun, salgai baten balioa. Diru balioa. Truke balioa. Salgai baten merkatuko balioa. Balio eguneratua. Berezko balioa.

3 iz. (Neur daitekeen tasun batez mintzatuz). Balio absolutua, erlatiboa. Batez besteko balioa. Funtzio baten balioa puntu batean. Kontsonante baten balio fonetikoa. Musikan, zuri baten balioa bi beltzena da.

4 iz. Pertsona batentzat edo gizarte batentzat baliotsua edo garrantzitsua den gauza, ideia edo jarrera. Garbitasuna baino balio garaiagorik ez balego bezala. Gizarteak galduak dituen balio asko ditugu, familiaren ingurukoak batez ere.

baliozko adj. Balio handia duena. Ik. baliotsu. Gelan dituen baliozko diru eta paperak. Eta Leturia heriotzak harrapatzen duenean, aurkitu berriak ditu helburu baliozkoagoak errukian, hurkoaren maitasunean, bere buruari uko egitean.

balioanitz

adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, balioanitz-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balioaniztun].

balioaniztun

adj. Balio asko dituena; funtzio asko bete ditzakeena.

baliodun

1 adj. Baliozkoa, baliotsua.

2 adj. Dagokion eragina zertzeko baldintzak dituena. Metodo horren bitartez frogabide balioduna lortzen da.

balioespen

iz. Zerbaiten balioa zehaztea. Ik. balorazio. Estatistika Institutuak egindako balioespenetan oinarritzen dira datu horiek. Idazkariak zama horien balioespena egingo du, perituaren laguntzarekin. Lurzoruaren balioespena.

balioetsi, balioets, balioesten

1 du ad. Zerbaiten balioa estimatu, aintzakotzat hartu. Ik. prezatu. Ororen gainetik, ordea, segurtasuna balioesten nuen nik. Emakumeen eta gizonen lana ez da modu berean balioesten.

2 du ad. Zerbaiten balioa zehaztu. Ik. balioztatu. Ez dituzte zuzen balioetsi haren gizarte ondorioak.

baliogabe

adj. Baliorik ez duena. Hainbeste bertsoren artean gauza baliogabe asko ez ote da egongo? Agiri baliogabea. Baliogabe bihurtu.

baliogabeko adj. Baliogabea.

baliogabetasun

iz. Baliogabea izatea, baliogabea denaren nolakotasuna. Fiskalak prozesuaren baliogabetasuna eskatu zuen. Kontratuen erregela orokorrek arautuko dute ezkontzako itunen baliogabetasuna.

baliogabetu, baliogabe/baliogabetu, baliogabetzen

da/du ad. Balioa galdu edo kendu, baliogabe bihurtu. Azterketa baliogabetzen duten aurreiritziak. Epaileak jokaldia baliogabetu du.

baliogabetze

iz. Baliorik gabe uztea, balioa galtzea. Ik. indargabetze. Ondoren, bost hilabeteko epea izango du auzitegiak baliogabetze hori berretsi edo atzera botatzeko. Dekretuaren baliogabetze agindua ez da oraindik Aldizkari Ofizialean argitaratu. Nola jakin dezake prozesadoreak baliogabetze guztiak burutu diren ala ez?

balio izan, balio izaten, balioko

1 du ad. Balio edo prezio jakin bat izan. Zenbat balio du horrek? Orain ehun euro balio du, baina datorren urtean gehiago balioko du. Egunkariek gutxiago balio dute astegunetan.

2 du ad. Irud. Asko balio duela Jainkoaren errukiak. Ederki erakutsi du zer den eta zenbat balio duen idazle baten hiztegi osoak. Ez al du ezer balio gure arteko maitasunak? Peredak adina balio du beharbada Txomin Agirrek. Ordea, haren bihotzak urrea balio du. Batek mila balio eta milak bat ere ez (esr. zah.).

3 du ad. Balioduna izan, eraginkorra izan. Kantuak balio dizu loak uxatzeko. Zer balio dio gizonari mundu guztiak, bere arimaren kaltean bada? Egia da balioko zuela bataioak, hartzailea behin bakarrik uretan sartu balute ere. Han esanak balio du hemen ere.

4 du ad. Egitekoren baterako egoki edo erabilgarri izan. Ez duk balio zume bat bihurritzeko. Ez dut uste ezertarako balioko lukeenik harekin eztabaidan hastea. Ez du sendagiletarako balio. Zulo hark bizilekutzat balio zion. Esker onaren aitormen gisa balioko ahal du esku-erakutsi kaskar honek!

5 (balio du + aditz izena eta zer balio du + aditz izena esamoldeetan). Merezi izan. Ez dakit balio duen gauza horren hemen aipatzeak. Ez du balio orain etxea konpontzen hastea. Zer balio zuen tematzeak? Zer balio zuen hain urrun joatea hor zelarik hurbilago Frantzia?

baliokide

adj. Balio berekoa dena. Esaldi, multzo baliokideak. Baliokide ez diren zatikiak. Nik ez dut inon ibilgura hitza idoro: "ibilera" edo horrelako zerbaiten baliokide dirudi. Baliokideak dira esanahiaren aldetik.

baliokidetasun

1 iz. Baliokidea denaren nolakotasuna. Bi esaldiren baliokidetasuna. Horrelako alfabeto bakoitzaren funtsean partiketa bat datza; eta hotsen nolabaiteko baliokidetasunak tankeratzen du partiketa.

2 iz. (Matematikan). Baliokidetasun erlazioa. Baliokidetasun klaseak.

baliokidetu, baliokide/baliokidetu, baliokidetzen

du ad. Baliokide bihurtu.

baliokidetza

iz. Baliokidetasuna.

baliokidetze

iz. Baliokide bihurtzea.

balios

adj. Ipar. Baliotsua. Gordailu bat dugu, guretzat guztiz baliosa eta maitagarria dena. Harri zurizko aldare balios bat.

baliostasun

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baliostasun-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balio].

baliotasun

iz. g.er. Balioa.

baliotsu

adj. Balio handikoa, asko balio duena. Ik. baliozko. Aberastasunik baliotsuena. Jesusen Odol baliotsua. Urre eta zilarrezko pitxerrak, jantzi baliotsuak eta beste gauza eder asko. Urrea zenbat eta astunago, baliotsuago.

baliotu, balio/baliotu, baliotzen

du ad. g.er. Balioztatu.

baliozkotasun

iz. Balioduna denaren, eraginkorra denaren nolakotasuna. Garai hartan oso iritzi gutxi kaleratu ziren Parlamentuak onartutako legearen baliozkotasunaren edo egokitasunaren inguruan. Ikerketaren baliozkotasuna zalantzan jarriz.

baliozkotu, baliozko/baliozkotu, baliozkotzen

1 du ad. Zerbait balioduntzat jo edo onartu. Ik. balioztatu 2. Kongresuak gaur Gobernuaren neurri berriak baliozkotuko ditu. Beste ekoizpen-eragiketa batzuetan gertatzen den bezala, hemen ere oinarrizko prozesu guztiak baliozkotu behar dira, eta premiazkotzat jotzen diren kontrol guztiak egin.

2 du ad. Herrialde edo ikastetxe batek, beste hezkuntza-sistema edo alor batean ikasitakoaren baliokidetasuna onartu. Unibertsitatean lizentzia ateratzerik lortu ez dutenek Lanbide Heziketara pasatu eta unibertsitatean gainditutako gaiak baliozkotzeko aukera izan nahi dute.

baliozkotze

1 iz. Zerbait balioduntzat jotzea edo onartzea. Baliozkotze prozesuari esker, sendagai baten ekoizpenean erabilitako edozein lan-tresnaren fidagarritasuna ziurta daiteke. Baliozkotze batzordeak onetsi eta ziurtatu behar du txostena.

2 iz. Herrialde edo ikastetxe batek, beste hezkuntza-sistema edo alor batean ikasitakoaren baliokidetasuna onartzea. Ikasketen baliozkotzea.

balioztatu, baliozta, balioztatzen

1 du ad. Zerbaiten balioa zehaztu. Ik. balioetsi 2. Gaur elkartuko dira lurrikarak egindako kalteak balioztatzeko. Unibertsitateak irakaslearen curriculuma balioztatuko du eta, ona bada, aurrera pasatzeko baimena emango dio.

2 du ad. Balioduntzat jo. Nazioarteko ikuskari eta epaileek balioztatu dituzte emaitzak; beraz, erreferenduma garbia izan dela ez dago zalantzan jartzerik.

balixa

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balixa-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baliza].

baliza

1 iz. Ipar. Maleta. Ene baliza Euskal Herriko kultura zati batez bete-betea zen.

2 iz. Itsasoan igeri dagoen seinalea. Biak batean balizan buelta, arraun kolpea zorrotza. Berehalaxe eman zioten bere balizari jira.

balizkako

adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, balizkako-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balizko].

balizko

adj. Litzatekeenari baina ez denari dagokiona. Ik. menturazko. Izan ere balizko errotak urik ez, eta hobea onaren etsai da. Estatu ez diren nazioen balizko eskubideak. Balizko hipotesi horren kontra. Balizko olak burdinarik ez (esr. zah.).

balkarera

iz. Kabardino-Balkariako Errepublika Federatuan mintzatzen den hizkuntza. Ik. karatxaiera.

balkoi

iz. Eraikin baten kanpoko horman solairutik gora egindako leiho barandaduna, gehienetan aurrean irtengune hesitua izaten duena. Udaletxeko balkoi nagusian. Balkoira atera. Balkoitik begira. Zurezko balkoi zabala du etxe aurreak alderen alde.

ballet

1 iz. Dantzari talde batek musikaz lagunduta antzezturiko dantza-ikuskizuna. Balletera gonbidatu gaitu. Balleteko dantzaria. Balletaren koreografia.

2 iz. Ballet ikuskizunak antzezten dituen dantzari taldea. Moldaviako Ballet Nazionala.

3 iz. Ballet ikuskizun baterako ondutako musika-lana. Ch. W. Gluck-en Don Juan Balleta 1761. urtean jokatu zen lehen aldiz Vienan.

balmasedar

1 adj. Balmasedakoa, Balmasedari dagokiona.

2 iz. Balmasedako herritarra.

balneario

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balneario-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bainuetxe].

baloi

1 iz. Pilota handia, airez betea gehienetan, hainbat kiroletan erabiltzen dena. Futboleko baloia.

2 iz. Airea baino arinagoa den gas batez (hidrogenoz, helioz) beteriko aireontzia, atmosferan berez gora daitekeena. Laster gizonak airatuko dira eta ibiliko baloietan! Kea sartzean barna atorrei, hantu ziren eta goiti abiatu: berehala emazteari gogoratu zitzaion baloia.

balonbolea

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balonbolea-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. boleibol].

balontzesto

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balontzesto-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. saskibaloi].

baloraketa

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baloraketa-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balorazio].

balorapen

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balorapen-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balorazio].

baloratu, balora, baloratzen

du ad. Balioetsi; balioztatu. Txiroek jakingo dute etorkizun oparoari uko egin zioten gazte haien sakrifizioa ulertzen eta baloratzen.

balorazio

iz. Heg. Balioztatzea; horren ondorioa. Aholku-emaile zuhurraren balorazio ongi neurtuak.

balore1

iz. Lgart. Adorea, kemena.

balore2

iz. Ekon. Diru kopuru baten ordain den titulu edo agiria. Ik. obligazio; akzio. Balore-burtsa.

balota

iz. Ipar. Beh. Fardela.

balotzara

iz. Bizk. Otarre estalkiduna.

bals

1 iz. Mus. Hiru aldiko dantza bizia, jatorriz alemaniarra, bikoteari helduta biraka dantzatzen dena.

2 iz. Mus. Dantza horren musika.

baltiko

adj. Itsaso Baltikoari dagokiona. Herrialde Baltikoak.

baltsa1

iz. Ipar. Lagunartea, taldea. (Batez ere lekuzko kasuetan erabiltzen da). Saindurik handienak urrundu dira ahal guztiaz gizonen baltsatik. Bakarrak dira zeruko bide hertsiari darraizkionak: izan zaitezte baltsa hartako.

baltsan adb. Otoitza baltsan egitea. Han daudela gizon gazte langileak, aita familiako zaharrak, oro baltsan batzuk besteen galgarri. || Prestuen baltsan dut bizia hobetuko eta gaiztoen artean, halaber, gaiztotuko. Aingeruekin baltsan dugun lauda gure salbatzailea.

Oharra: azken eguneraketa 2018-07-13

Atari bibliografikoa

baliabideak

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

Azkue Biblioteka eta Artxiboa
ordua

ORDUTEGIA

Azkue Biblioteka eta Artxiboaren jendaurreko ordutegia:

9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.