0

bala2

iz. Uzta sorta lotua. Ik. azao. Soroan gari balak egiten. Balak bildu. Emakume bala-lotzaileek inguratu zuten agurka. Ehunka kotoi-bala zeuden pilaturik ontzi gainean.

bala-bala

adb. Berrien hedatzeari buruz mintzatuz, laster. Berri pozgarriak bala-bala, tximista baino lehen, zabaldu ziren herri osoan. Albistea bala-bala zebilen herrian.

balada

iz. Hitz neurtuzko kontakizuna, eskuarki gaitzat antzinako gertaera bat duena. Schiller-en baladak. Euskal herri literaturako baladak.

baladre

iz. Ranunculaceae familiako belar landare bizikorra, sendagintzan erabiltzen diren sustraiak dituena. Baladrea, sendoen hilgarri, eroen sendogarri (esr. zah.).

balaka

iz. g.er. Marraka.

balakagarri

adj. Balakatzen duena. Ik. lausengari. Hitz balakagarriak.

balakari

adj. Lausengaria, losintxaria. Ik. balakatzaile.

balakatu, balaka/balakatu, balakatzen

du ad. Lausengatu. Ik. losintxatu. Hitz eztiz balakatu. Horrelako emazteak, lehenbizian lausengatzen eta balakatzen badu ere, ordea, azkenean larrutzen eta desegiten du. Euskal Herria: lausengatzen eta balakatzen hauenak, horrek engainatzen hau. Ikusleak astindu nahi ditu eta lazki marruskatu, ez balakatu.

balakatzaile

adj./iz. g.er. Balakaria.

balaku

iz. Lausengua. Ik. losintxa. Emakumearen balakuak. Balakuzko solasak. Balakuz lortutako gauza. Inorentzat zurikeria eta balakurik gabe. Balakuak egin. || Esr. zah.: Gure orak buztanaz daki balaku egiten, eta ahoaz ausikitzen. Astoaren balakuak, ostikoak eta ausikiak.

balakuka

adb. Balakuak eginez, balakuak egiten. Txakurra sartu zen, eta nagusi zaharrari isatsarekin balakuka hasi zitzaion.

balanbatu, balanba, balanbatzen

da ad. g.er. Kulunkatu.

balanka

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, balanka-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. palanka].

balantza

1 iz. Pisatzeko tresna, alde batera eta bestera makur daitekeen atal zurrun batek eta atal horren muturretan zintzilik dauden plater moduko bi ontziz osatua. Aingeru bat agertu zen eskuan balantza bat zuela. Amodioak erabiltzen du batbedera nahi duen lekura, pisuak balantza erabiltzen duen bezala. Erromatar balantza.

2 iz. Orekan ezin egon denak alde batera eta bestera egiten duen mugimendua. Hordiak egiten dituen balantzak. Uhinen balantza.

3 iz. (B larriz). Zodiakoko konstelazioa. Ik. libra 2. Uztai antzeko izar-gerrikoa ageri baita hamabi izar mordorekin: Aharia, Zezena, Bikiak, Karramarroa, Lehoia, Birjina, Balantza, Eskorpioia, Sagitarioa, Kaprikornioa, Akuarioa eta Arrainak; han ikusten nuen guztia batean.

4 iz. Zodiakoa banatzen den hamabi zatietako zazpigarrena, eguzkia Libra konstelazioaren aurrean ikusten den aldiari (irailaren 23tik urriaren 22 artekoari) dagokiona; zati horri dagokion ikurra. Ik. libra 3.

balantzan 1 adb. Zalantzan.

2 adb. Balantzaka. Itsasontzia gora eta behera balantzan dabil.

balantzaka

adb. Balantzak eginez. Ik. zabuka. Bidexketan gurdiak negarrez eta balantzaka. Orduan sortu haiz bidetik, balantzaka, eta hirekin aurrez aurre jarri garenean, zerraldo erori haiz gure oinetan.

balantze

1 iz. Ekon. Enpresa baten inbentarioa edo kontabilitatea laburbiltzen duen egoera-taula. 2008an izandako ezohiko irabaziak, irabazietara bideratu beharrean, gure balantzea sendotzera bideratu ditugu.

2 iz. Geol. Akuifero, aintzira edo kideko bateko uraz mintzatuz, bertan sartzen eta bertatik irteten diren kopuruen arteko erlazioa. Balantze hidrikoa. Ur-balantzea.

balaustrada

iz. Baranda, kalostra.

balazo

iz. Heg. Bala-tiroa. Balazo bat jaurti egiozu.

balazta

iz. Ibilgailu edo tresna bat geldiarazteko edo haren abiadura moteltzeko tresna. Ik. galga. Balazta sakatu nuen barru-barruraino.

balazta zintadun iz. Balazta mota, zilindro bati loturiko zerrenda malgu batek presioa egitean eraginiko marruskadura-indarra baliatzen duena.

balaztatu, balazta/balaztatu, balaztatzen

du ad. Balaztari eraginez, ibilgailu edo tresna bat geldiarazi edo haren abiadura moteldu. Ik. galgatu; frenatu. Gidariak, oinezkoa ez harrapatzeagatik, bat-batean balaztatu zuen. Sistema hori gai da trenaren jarduna kontrolatzeko eta, tarte bakoitzeko gehienezko abiadura gainditzen badu, trena automatikoki balaztatzeko.

balaztatze

iz. Balaztari eraginez, ibilgailu edo tresna bat geldiaraztea edo haren abiadura moteltzea. Balaztatze sistemak huts egiten baldin badu. Abiadura handiak balaztatze bortitzak eragiten ditu.

balbe

1 iz. Herioari ematen zaion izena. Balbe gaiztoak eroan.

2 iz. Zorte txarra. Ustez balbea dakarren zenbakiak zori ona ekarri dio taldeari.

balboa

iz. Panamako diru unitatea.

balbula

1 iz. Isurkari baten edo gas baten emaria egokitzen duen gailua; isurkari bat edo gas bat hodi batean zehar noranzko bakarrean joanarazten duen gailua. Balbula horiek, kutxa airez beteta dagoenean, zuloak itxi egiten dituzte eta ez dute aire hori berriz ateratzen uzten.

2 iz. Osagai elektronikoa, seinale elektriko baten ezaugarriak aldatzeko erabiltzen dena.

3 iz. Gorputzeko hodietan, isurkariak noranzko bakarrean iragaten uzten dituen mintzezko tolesa. Zainek balbula batzuk dituzte tarteka-tarteka, nahikoa hurbil bata bestetik; balbula horiek bihotz aldera joaten uzten diote odolari, baina ez beste aldera. Bihotzeko balbula.

balda

iz. Bizk. Paretetan edo altzarietan jartzen den apala.

baldan

adj. Zabarra, moldakaitza. Arrotz eta erbestekoak makal, baldan, baldres, motz, oker, zital, asto eta dongeak direla. Asto, baldan, alfer, hondatzaile... buruan jotzeko gogoa ematen didak, horra. Utzia eta baldana, bai, gure Martin! Emakume baldana. Soldaduen esku baldanek josi zuten gurutzean. Gogoeta zoragarriak eta totel esaldi baldanak.

baldankeria

1 iz. Baldanaren bizioa, zabarkeria.

2 iz. Egite edo hitz baldana. Ez ziren izan batere laburragoak gero aditu zituen baldankeriak eta hitz itsusiak.

baldanki

adb. g.er. Moldakaizki.

baldar

1 adj. Moldakaizki edo astunki aritzen edo higitzen dena, behar adinako zalutasuna ez duena. Ik. trakets. Agure baldarra. Hego ukaldi baldarrez eraiki zuen hegaldia. Oso baldarra naiz maitasun gaietan. Langile baldarra. Baldarregia da erlojugintzarako. Erori zenez gero, baldar dago dantzarako.

2 adj. Baldresa. Euskara trakets eta baldarrean.

baldar-apez

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baldar-apez-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldernapez].

baldarka

adb. Modu baldarrez. Baldarka ibili.

baldarkeria

iz. Baldartasun gaitzesgarria; baldarrari dagokion egitea. Nire baldarkeriak inork irakurtzen baditu.

baldarki

adb. g.er. Baldarkeriaz. Arlo berriak landu nahi baditugu, gogorki eta baldarki mintzatu beharko dugu, leuntasunera eta txairotasunera iritsi baino lehen.

baldarrontzi

adj. Adkor. Baldarra. Potolo baldarrontzi bat.

baldartasun

iz. Baldarra denaren nolakotasuna. Ik. baldarkeria.

baldartu, baldar/baldartu, baldartzen

da/du ad. Baldar bihurtu, bizkortasuna edo zalutasuna galdu edo galarazi. Geldi egonez eskuak eta bihotza baldar ez zitezen. Bideko ibilian hain baldartua zirudien gizon hura zeharo itxuraldatzen zen eta gaztetzen etxera sartzen zenean. Aitzur lanean arituz eskuak baldartu. Zahartasunak baldartua.

baldatu

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, baldatu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. elbarritu].

balde1

g.er. Antzekoa. (-en balde izan esapidean erabiltzen da). Ez da aitaren balde.

balde2

iz. Kono moztu baten formako ontzia, ahoa ipurdia baino zabalagoa duena, batez ere isurkariak garraiatzeko erabiltzen dena. Izaten ziren baldearekin ur bila joaten zirenak ere.

balderna

iz. Lap. Elkartea, bilkura. Sainduen balderna. Israelgo semeen balderna.

baldernapez

iz. Auzapeza.

baldi

iz. Estalkia, bereziki Itun Zaharreko kutxaren estalkia. Kutxa honen gainean zegoen mesede-tokia; hau zen urrezko baldi edo plantxa, kutxa guztia estaltzen zuena, eta baldi honen bi ertzetan zeuden, elkarri begira, bi Kerubin eder.

baldin

ba- baldintzazko aurrizkiaren indargarria. Beraz, baldin geure buruaz kontu onik eman nahi badugu (...). Ahaleginak premiazko ditugu hizkuntzak iraungo baldin badu. Nork ez du gure artean ezagutzen, arestian jaioa ez baldin bada, faxismoaren mutur beltza? Komeni baldin bada, bai.

baldin eta Baldin. Edozein gauzak dardarka jartzen nau, baita txikienak ere, baldin eta eraginik izan badezake nire arimaren nahasmendu honetan.

baldinba

1 interj. Ipar. Nahia edo itxaropena adierazten duen partikula. (Indikatibozko aditzekin erabiltzen da, batez ere geroaldian doazen aditzekin). Ik. baldinbaitere; ahal2; agian 2; oxala. Baldinba ez zara hain eroa izango. Baldinba ez nauzu utziko. Adio ene maiteak, baldinba ez betiko! Baldinba etorriko ahal da! Ez, ez baldinba!

2 adb. Ipar. Baldinbere, egiazki. Baldinba, zure arimak hamar ezkutu baino gehiago balio du.

baldinbaitere

1 interj. Nahia edo itxaropena adierazten duen partikula. (Indikatiboko aditzekin erabiltzen da, batez ere geroaldiko formekin, maiz, ahal partikularekin batera). Ik. baldinba; ahal2; agian 2; oxala. Baldinbaitere etorriko ahal da! Gure jendeak ezagutzen du (baldinbaitere!) begibakar, eta ez du artean inork monophthalmo esateko zaletasunik agertu.

2 adb. Baldinbere, egiazki. Sukaldeko lana ez zuen txarra; zer-jana lehen baino hobea, baldinbaitere.

baldinbere

1 adb. Egiazki. —Ezkonduen biziera baino beste bizibide hobeagoren bat zerurako ote da? —Bai, baldinbere: eta da, ezkondu gabe bizitzea.

2 Baldinbaitere.

baldinetariak

lok. Zah. Baldin, baldin eta.

baldinkizun

iz. Baldintza.

baldinpetu

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, baldinpetu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldintzatu].

baldintasun

iz. Zah. g.er. Baldintza.

baldintza

1 iz. Zerbait gertatzeko edo betetzeko nahitaezko den gauza. Ik. kondizio. Baldintzak jarri, ezarri. Eskatzen den baldintza bakarra. Zerbaitetarako bete behar diren baldintzak. Baldintza nagusia. Baldintzarik eza. Baldintzarik gabe. Aukerako baldintzak. Baldintzak, jakina denez, bi eratakoak dira: beharrezkoak eta nahikoak. Batasuna ez da aski den baldintza, baina bai premiazko eta ezinbestekoa.

2 iz. Hizkl. Baldintza adierazten duen perpausa. Garai eta euskalki guztietako autoreetan aurkitzen da egitura hau, eta esan daiteke egitura zabalduena dela mota horretako baldintzetan. || Ik. baldintzazko. Baldintza perpausak.

3 iz. Hizkl. Baldintza adierazten duen adizkia. Indikatiboko baldintza. || Baldintza adizkiak.

baldintza agiri, baldintza-agiri iz. Kontratazio administratibo baterako aldez aurretik eta publikoki ezartzen diren baldintza orokorrak. Mutrikuko merkatu plaza eraberritzeko obra kontratuaren baldintza-agiria.

baldintzapean 1 adb. Aipatzen den baldintzarekin, aipatzen den baldintza betetzearen truke. Urliak barkatzen badio sandiari, honek barkamena eskatzeko baldintzapean, zer barkatzen du edo nori barkatzen dio?

2 adb. Legeak ezartzen dituen baldintza jakin batzuekin. Presoaren abokatuek bigarren aldiz egin dute baldintzapean aske uzteko eskaria.

baldintzapeko 1 adj. Aipatzen den baldintzaren mende dagoena.

2 adj. Preso baten edo akusatu baten askatasunaz mintzatuz, legeak ezartzen dituen baldintza jakin batzuk betez gero ematen dena. Fiskala baldintzapeko askatasunaren alde agertu da.

baldintza-plegu iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baldintza-plegu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldintza-agiri].

baldintzazko 1 adj. Baldintza adierazten duena. Baldintzazko perpausak.

2 adj. Baldintzapekoa. Erabateko ukoa eta baldintzazko ukoa.

baldintzapen

iz. Zerbait baldintzatzen duen gauza. Norberaren bizimoduaren baldintzapenak.

baldintzatu, baldintza/baldintzatu, baldintzatzen

du ad. Zerbaitek beste zerbaiti baldintza ezarri; zerbait edo norbait era jakin batekoa izanarazi, era jakin batean ariarazi. Haren etortzeak nire joatea baldintzatzen du. Erabaki hark geroko bizitza baldintzatuko zidan, hein handi batean behintzat.

balditu, baldi/balditu, balditzen

da/du ad. Ipar. Harritu, zurtu. Ez horretaz baldi. Geroztik honat ez da deus baldi nazakeenik. Ez da, beraz, batere balditzekorik, aitak hainbeste maite baldin bazuen.

baldoki

iz. g.er. Lokia.

baldosa

iz. Heg. Harrizko edo zeramikazko pieza zapala, gehienetan karratua, lurra edo hormak estaltzeko erabiltzen dena. Baldosa zuri-beltz handiek estaltzen zuten zola.

baldosatu, baldosa/baldosatu, baldosatzen

du ad. Heg. Lurra edo pareta baldosaz estali.

baldotar

1 iz. Hist. XII. mendean, P. Valdok Elizaren hierarkiaren kontra eta Ebanjelioaren araberako bizierara itzultzearen alde aldarrikatu zuen doktrinaren jarraitzailea.

2 adj. Doktrina horrena, doktrina horri dagokiona.

baldraska

adj. Emakumeez mintzatuz, baldresa.

baldres

1 adj. Arduragabea, moldakaitza, bereziki janzkerari dagokionez. Ik. narras; trauskil; baldan. Nahi adina diru izan arren, beti agertu zen baldresa. Zirujau txar eta baldresekin.

2 adj. Irud. Esaten dute euskara baldresa, trauskila eta soineko zantarduna dela. Oraintsuko usadio baldresa.

baldreskeria

iz. Baldresa denaren nolakotasuna, gaitzesgarritzat hartua; baldresari dagokion egitea.

baldrestu, baldres/baldrestu, baldresten

da/du ad. Baldres bihurtu.

bale

interj. Heg. Beh. Ados!

balea

1 iz. Itsas ugaztuna, egungo animaliarik handiena, iluna gainaldetik eta argia azpialdetik, ahoa adarkizko xaflaz hornitua duena (Balaena sp., Neobalaena sp., Eubalaena sp., Ziphius sp., Megaptera sp. eta Eschrichtius sp.). Balearen arrantza. Baleak harrapatzera. Balea zauritu dugu arpoiaren kolpeaz. Dozenaka irensten zituen aleak, halako aise nola antxoa baleak. || Balea dute handixkoena arrain guztien artean.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Balea koipea, gantza, lumera. Balea denborak. Balea-arrantzalea.

balea arrantza, balea-arrantza iz. Balea-arrantza arrisku handikoa zen.

balea bizar, balea-bizar iz. Balearen ahoko adarkizko xaflak; xafla horietako bakoitza.

balea urdin iz. Balaenopteridae familiako zetazeo luze eta liraina, bizkarraldea urdin-arrea eta sabelaldea argiagoa duena.

balear

adj. Balear Uharteetakoa, Balear Uharteei dagokiena.

baleatzar

iz. Adkor. Balea handia. Baleatzar batek, aho zabalaz ene umea niri ostuta, sabeleraino sartu zuen.

baleazale

iz. Balea-arrantzalea. Antzinako baleazaleen ondorengoak.

balekibale

adb. Lap. eta BNaf. Badaezpada ere. Nahi du, bestalde, Josefak Espainiako lurrean dagoen etxera pasatu lehenbailehen, balekibale.

baleko

adj. Heg. Beh. Gutxienekoa betetzen duena. Ik. onargarri. Halako gauza bat dogmatzat hartzen bada, edozer da, orduan, baleko.

balekume

iz. Balearen umea.

balenki

adb. Zah. Ausardiaz.

balent

adj. g.g.er. Ausarta.

balentria

1 iz. Ausardia edo adore handiko egitea; egite miragarri edo gogoangarria. Haien armadako gizon sendoen balentriak. Gure antzinako eta geroagoko balentriak zabaldu dituzten irakurgaiak.

2 iz. Harropuzkeria. Bere buruaren aski jabe zen, haatik, adiskidantza horretaz balentriarik ez egiteko. Lehengo balentriak isilduak ditu.

balentriaz 1 adb. Harropuzkeriaz. Badira zenbait horrelako Euskal Herrian berean; edo bederen, egiaz ez bada, balentriaz horrelakoak agertzen direnak.

2 adb. Ausardiaz. Manifestazio hartan alderdiei balentriaz jokatzeko eskatu genien.

balentzia

iz. Kim. Atomo batek, beste batzuekin konbinatzean, hartzen edo ematen dituen elektroien kopurua adierazten duen zenbakia.

baleontzi

iz. Baleak harrapatzeko erabiltzen den itsasontzia. Norvegiar baleontzi handien tankerakoa.

baletzar

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, baletzar-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baleatzar].

balezta

1 iz. Arma zaharra, arkuaren antzekoa, baina ez hain bakuna, geziak, tragazak edo harriak jaurtitzeko erabiltzen zena. Tenka ezazue Apoloren balezta.

2 iz. Heg. Orga, bagoi eta kidekoetan, gurpilak esekitzeko erabiltzen den xaflazko malgukia.

3 iz. Txerriei, behiei edo txakurrei jartzen zaien lepokoa, zenbait lekutan sartzea eragozten diena.

4 iz. Zub. Satorrak harrapatzeko zepoa.

baleztari

iz. Baleztaz armatutako gudaria. Eskuan tragaza duen baleztaria bezala. Baleztari gaiztoa, gezurti (esr. zah.).

baleztatu, balezta/baleztatu, baleztatzen

du ad. Abereei balezta ezarri.

baliabide

1 iz. pl. Norbaitek, eta bereziki herri batek, dituen edo erabil ditzakeen ondasun edo bide materialak. Gipuzkoako ur baliabideak. Herri baten giza baliabideak.

2 iz. Batez ere pl. Zerbait lortzeko baliagarri gerta daitekeen bidea. Ik. bitarteko 3. Teknika-baliabideak. Kontakizunean erabiltzen dituen baliabide nagusiak. Hizkuntzak berak dituen baliabideak erabiliz sorturiko hitzak.

baliaezintasun

iz. Arazo fisiko edo psikikoren baten ondorioz, aldi baterako edo betiko, lan egiteko gaitasunik ez duen pertsonaren egoera. Baliaezintasun handia egiaztatzen duen agiria da aurkeztu behar denetako bat. Baliaezintasun arriskuei aurre egiteko aseguruak.

baliagarri

adj. Zerbaitetarako balia daitekeena. Hizkera teknikoan baliagarri gerta dakigukeen bereizkuntza. Etxegintzarako baliagarri diren lurretan.

baliagarritasun

iz. Baliagarria denaren nolakotasuna. Ik. erabilgarritasun. Botoaren baliagarritasunaz mintzatu dira egun hauetan. Teoria hauek oraindik egiaztatu edo gezurtatu ez direlarik, biek dituzte zeinek beren alde onak eta baliagarritasuna.

balia izan

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, balia izan-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balio izan].

baliakizun

iz. Batez ere pl. Baliabideak. Horretarako, adimenaren eta bihotzaren baliakizunez baliatzen da. Oso baliakizun gutxirekin gelditu ziren harrezkero.

baliarazi, baliaraz, baliarazten

du ad. Hobetzat harrarazi, nagusitzera behartu; baliagarri, onuragarri bihurtu. Egia baliarazteko. Nork bere burua baliarazteko dukeen antze artetsua. Gure gorputza baliarazi behar dugula Jainkoa goresteko. Ez ditugulako grazia haiek behar bezala baliarazi. Emazte zuhurrak gauza guztiak baliarazten ditu.

baliarraindar

1 adj. Baliarraingoa, Baliarraini dagokiona.

2 iz. Baliarraingo herritarra.

baliatu, balia, baliatzen

1 zaio ad. Norbaiti zerbait edo norbait baliagarri gertatu. Zeure asmo makurretarako nor baliatuko zaizu? Zure izate zerutarra lurtarroi balia dakigun. Jainkoa balia dakidala. Argi hori bekit beraz balia. Ez zaio baliatu laster egitea.

2 da ad. Zerbaitetarako bide bezala zerbait edo norbait erabili. (Dagokion osagarriak -z atzizkia hartzen du). Ik. aprobetxatu. Norbaitez baliatu zerbait lortzeko. Liburu askoz baliatu dira idazlan hori prestatzeko. Zure bitartekotasunaz baliaturik. Adimenaz balia zaitez, ez indarraz. Inoren hitzaz baliatu behar badut. Nola baliatuko ote nintzen kutxa hartaz. Geure buruez ezin baliatuz aurkitzen gara.

3 du ad. Erabili. Ez dugu hitz hori baliatzen. Bertsoa bururatzeagatik edozein hitz mota baliatu nuen. Ea denbora ongi baliatu duen. Ezdeusetako direla mundu honetako ondasunak, ez badira besterako baliatzen.

baliatzaile

1 adj./iz. Zerbaitez baliatzen dena. Gauzak non-nahi kariotuz doazelarik, autobidearen baliatzaileak loriatzen dira prezio apaltze honekin.

2 adj./iz. Zernahi aukeraz, kezka handirik gabe, baliatzen dena. Badira ere aitzindari baliatzaileak, ontsa irabazten dutenak guti arriskatuz.

baliatze

iz. baliatu aditzari dagokion ekintza.

baliente

adj. Heg. Beh., Herr. Ausarta, suharra, adoretsua.

bali izan

da ad. Ipar. Legezkoa izan; balioduna izan. Bozak bali direla erabaki du auzitegiko epaileak. Funtsean, arrazoinamendu hori bera bali da ere eskuinaldekoentzat.

balin [Oharra: Euskaltzaindiak, balin-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. baldin].

balio

1 iz. Zerbait edo norbait aintzat hartzekoa egiten duen ezaugarria edo ezaugarri multzoa. Balio handiko, txikiko, urriko gauza. Ez dut uste aspaldiko urteetan liburu honen baliokorik asko izan dugunik. Literatura lan baten balioa. Baliorik gabekoa (Ik. baliogabe). Egin den lanaren balioa aitortuz. Agiri baten balioa. Hutsaren truke erosi zuen sailak urrearen balioa du gaur. Horri ere bere balioa eman behar zaio.

2 iz. (Dirutan-edo neurtzen denean). Ik. prezio. Ondasun, salgai baten balioa. Diru balioa. Truke balioa. Salgai baten merkatuko balioa. Balio eguneratua. Berezko balioa.

3 iz. (Neur daitekeen tasun batez mintzatuz). Balio absolutua, erlatiboa. Batez besteko balioa. Funtzio baten balioa puntu batean. Kontsonante baten balio fonetikoa. Musikan, zuri baten balioa bi beltzena da.

4 iz. Pertsona batentzat edo gizarte batentzat baliotsua edo garrantzitsua den gauza, ideia edo jarrera. Garbitasuna baino balio garaiagorik ez balego bezala. Gizarteak galduak dituen balio asko ditugu, familiaren ingurukoak batez ere.

baliozko adj. Balio handia duena. Ik. baliotsu. Gelan dituen baliozko diru eta paperak. Eta Leturia heriotzak harrapatzen duenean, aurkitu berriak ditu helburu baliozkoagoak errukian, hurkoaren maitasunean, bere buruari uko egitean.

balioanitz

adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, balioanitz-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. balioaniztun].

balioaniztun

adj. Balio asko dituena; funtzio asko bete ditzakeena.

baliodun

1 adj. Baliozkoa, baliotsua.

2 adj. Dagokion eragina zertzeko baldintzak dituena. Metodo horren bitartez frogabide balioduna lortzen da.

balioespen

iz. Zerbaiten balioa zehaztea. Ik. balorazio. Estatistika Institutuak egindako balioespenetan oinarritzen dira datu horiek. Idazkariak zama horien balioespena egingo du, perituaren laguntzarekin. Lurzoruaren balioespena.

balioetsi, balioets, balioesten

1 du ad. Zerbaiten balioa estimatu, aintzakotzat hartu. Ik. prezatu. Ororen gainetik, ordea, segurtasuna balioesten nuen nik. Emakumeen eta gizonen lana ez da modu berean balioesten.

2 du ad. Zerbaiten balioa zehaztu. Ik. balioztatu. Ez dituzte zuzen balioetsi haren gizarte ondorioak.

baliogabe

adj. Baliorik ez duena. Hainbeste bertsoren artean gauza baliogabe asko ez ote da egongo? Agiri baliogabea. Baliogabe bihurtu.

baliogabeko adj. Baliogabea.

Oharra: azken eguneraketa 2021-01-14

Atari bibliografikoa

baliabideak

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

Azkue Biblioteka eta Artxiboa
ordua

ORDUTEGIA

Azkue Biblioteka eta Artxiboaren jendaurreko ordutegia:

9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.